منحصر به آحاد شده است ؟ ! . گونهء دوم نسخ تلاوت و حكم با هم ، مراد از اين‌گونه آن است كه آيه‌اى قرآنى در مقطعى معين در ايام برپايى و اجراى شريعت وجود داشته باشد ، سپس تلاوت و درونمايه ( مضمون ) آن « نسخ » گردد . و براى اين نوع ، عبارات نقل شده از عايشه در مورد رضاعت و شيرخوارگى را مثال آورده‌اند و آن چنين است كه عائشه مىگويد : « از جمله آنچه در مجموع قرآن نازل شد ، اين است : و عشر رضعات يحرمن ، ده نوبت شير دادن موجب محرميّت است » ، و سپس با « خمس معلومات » ( پنج نوبت شير دادن ) نسخ گرديدند ، در حالى كه در جملهء قرآن تلاوت مىشدند كه پيامبر - صلّى اللّه عليه و آله - جان سپرد « 1 » . اين قسم نيز با هر دو اشكالى كه بر گونهء اول وارد كرديم ، روبه‌روست و بنابراين ، باطل مىشود « 2 » . نقد و بررسى ادلهء « نسخ » تلاوت و حكم با هم و يا « نسخ » تلاوت با ابقاى حكم ، در انديشهء عالمان اهل سنت تنها دو دليل مىباشد كه خوشبختانه هر دوى آنها سست‌تر از تار عنكبوت مىباشند و آنها عبارتند از : 1 - اجماع و اتفاق آراى دانشمندان در مورد گونهء اول « 3 » و شهرت و شيوع در

--> ( 1 ) در اين باره دلايل طرفداران ثبوت اين‌گونه « نسخ » در قرآن و نقد و بررسى آنها در صفحات آينده به طور گسترده بحث خواهيم كرد . ( 2 ) ر . ك : آرش مردانىپور ، ج 6 - 7 ، صص 52 - 53 و على حسن العريض ، پيشين ، ص 217 . ( 3 ) ر . ك : محمد عبد العظيم زرقانى ، پيشين ، ج 2 ، ص 231 و شعبان محمد اسماعيل ، پيشين ، ص 108 و سيد جعفر مرتضى ، پيشين ، ص 307 به گزارش از فواتح الرحموت ، مطبوع در حاشيه المستصفى ، ابو حامد غزالى ، ج 2 ص 73 .