كرد و آنگاه ما در جريان واقعيت امر قرار گرفتيم . ميرداماد - فيلسوف نامدار و ميداندار عرصهء كلام و ديگر دانشهاى اسلامى از بزرگان شيعه - مىگويد : « معناى اصطلاحى بداء » در عالم تكوين همچون نسخ در عرصهء تشريع و قانونگذارى است ( و از نظر امكان ، وقوع آن در خارج و اركان شروط و ديگر امور وابسته بدانها هيچ تفاوتى با هم ندارند » وى ادامه مىدهد : تو گويى نسخ ، بدايى است تشريعى و بداء نسخى است تكوينى ، بدين معنا كه هر آنچه در امور تشريعى و احكام تكليفى است ، « نسخ » و آنچه در امور تكوينى است ؛ يعنى در مكونات زمانى است ، بداء خوانده مىشود ، بنابراين ، « نسخ » را مىتوان بداى تشريعى و « بداء » را « نسخ » تكوينى دانست . « 1 » پر واضح است كه اگر « نسخ » در عرصهء قانونگذارى و تشريع خداوندى به مفهوم « انشاء رأى جديد » نسبت به ذات اقدس ربوبى محال باشد ، « بداء » نيز در زمينهء سازمان هستى و جهان آفرينش ، به مفهوم « انصراف و پيدايش رأى جديد و تغيير مشيت » در حق ذات اقدس حق ، ممتنع و محال خواهد بود . « 2 » آثار مثبت پذيرش نظريهء « بداء » بر اساس شواهد ياد شده و نقد و بررسى نظريهء اهل سنت و تفسير صحيح و دقيق از مفهوم « بداء » در آيينهء روايات خاندان وحى و نبوت - عليهم السلام - به خوبى روشن شد كه « بداء » به آن معنايى كه شيعه معتقد است ، نه تنها با ضرورت دين و اصول اعتقادى و معارف بنيادين اسلام ، هيچ گونه تعارض و تنشى ندارد ، بلكه آثار بسيار مثبت و ارزشمندى را نيز به همراه دارد از آن جمله : 1 - مسأله « بداء » انسان را به اين حقيقت ارزشمند و حياتى و حساس ، متوجه

--> ( 1 ) ر . ك : صدر المتألهين شيرازى ( معروف به ملاصدرا ) ، ( ت 1050 ه . ق ) . شرح اصول كافى ، نوبت اول ، تهران : منشورات مكتبة المحمودى ، باب البداء ، ( 1391 ه . ق ) ، صص 378 - 391 به گزارش سيد محسن موسوى شمس آباد ، پيشين ، ص 128 . ( 2 ) ر . ك : استاد محمد هادى معرفت ، پيشين ، ج 2 ، ص 276 .