همان سال ، تقدير و تثبيت مىنمايد و لكن با اين حال ، مشيّت و « بداء » و تغييرات همهء آنها در دست قدرت و اختيار اوست ، از عمرها و روزيها ، از امراض و مصايب ، از پديده‌ها و رخدادها ، آنچه را كه مىخواهد مقدم مىدارد و آنچه را كه بخواهد به تأخير مىاندازد . و هرطور كه مصلحت و حكمت خداوندى اقتضا نمايد تغييراتى در آنها به وجود مىآورد ، آنجا كه بخواهد مىافزايد و آنجا كه بخواهد مىكاهد . . . « 1 » » با توجه به توضيحى كه در مورد « بداء » در ديدگاه شيعه داده شد و روشن شد كه بداء يعنى روشن شدن و ظهور تقديرات غير حتمى و مشروط خداوندى براى بندگان ولى آفريدگار عالم از ازل آن را به صورت غير حتمى و مشروط قابل تغيير قرار داده و از نظر بندگانش پنهان داشته بود و هم اكنون براى آنها نيز ظهور يافته است . و با عنايت به اشاره‌هايى كه به ديدگاه دانشمندان اهل سنت در اين مورد نموديم كه از نظر آنان نيز « رخدادها و دعا » سرنوشت را تغيير مىدهد ، به اين انديشه مىرسيم كه اين تغييرات ، همان چيزى است كه در اصطلاح انديشمندان شيعه به پيروى از ائمهء معصوم دين - عليهم السلام - « بداء » ناميده شده است . بنابر اين ، نزاع فى ما بين ، يك نزاع لفظى است - كه از عدم توجه متفكران اهل سنت به معناى مراد شيعه از اين پديدهء دينى - پديدار گشته است . و متأسفانه ، عده‌اى از افراد مغرض و فرومايه آن را دستاويز قرار داده و انديشمندان بىغرض را نيز ناخواسته با خودشان همسو نموده و بر عالمان بزرگ شيعه ناجوانمردانه تاخته و آماج انواع تهمتهاى ناروا كرده‌اند . نتيجهء بحث بنابر آنچه گذشت ، « بداء » در انديشهء مترقى شيعه بدين معنا كه در قضا و تقديرات معلّق و غير حتمى پروردگار ، گاهى مشيّت خداوندى - بنا به علل و عواملى

--> ( 1 ) على بن ابراهيم ، پيشين ، ج 2 ، ص 264 ، ح 1 . و از آن بحار ، ج 2 ، ص 134 ، چاپ كمپانى به گزارش ، محمد صادق نجمى ، همان و باز بنگريد به محمد صادق نجمى ، همان ، ح 3 . 4 و 5 .