« ادعونى استجب لكم ؛ « 1 » بخوانيدم تا شما را اجابت كنم » ، آن را مردود مىسازد ، گر چه يكى از فوايد دعا ، اظهار عبوديت است . و در پايان براى استحكام بخشيدن به نتيجهء ارزشمند خويش ، استدلال مىكند به يك گزارش حديثى و تاريخى كه ابن مردويه و ابن عساكر از على - عليه السّلام - از رسول گرامى اسلام - صلّى اللّه عليه و آله - نقل مىكند كه وى در مورد آيهء : يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ . . . « 2 » فرمود : يا على ! چشم تو و چشم امتم روشن كه نماز به صورت صحيح و نيكى به والدين و كارهاى خير ، شقاوت را به سعادت تبديل نموده و بر عمر مىافزايد و از لغزشهاى سخطآور انسان را دور مىنمايد ! ! و آنگاه مىگويد : صدق اين گفتار صحيح نيست مگر با امكان تغيير قضاى ازلى . و شايد هم علّامهء آلوسى ، جهت ترس از مردمان متعصب عامه ، عقيدهء خود را به يك شخص فاضل نسبت مىدهد و سپس آن را از دست داده و نقدى هم بر آن نمىنمايد « 3 » ، چرا كه هيچ دانشمندى - چه از عام و چه از خاص با وجود اين همه آيات : « محو و اثبات ، حبط اعمال ، شقاوت ، سعادت ، پذيرش توبهء قوم يونس بعد از محكوميت به عذاب و پذيرش توبهء « ابو لبابه » و متخلفين از جبهه جنگ و . . . و صدها گزارش حديثى در مجامع فريقين و . . . كه دلالت بر جواز « بداء » به معناى صحيح آن دارد ، نمىتواند همهء آنها را ناديده بگيرد ، البته اگر تعصب را كنار بگذارد . گذشته از عامه ، از طرق خاصه گزارشها و روايات ائمهء اهل بيت - عليهم السلام - جاىجاى كتب حديثى معتبر ما را پر نموده است « 4 » ، اين بحث در مطاوى كتب

--> ( 1 ) فاطر ، 60 . ( 2 ) رعد ، 39 . ( 3 ) ر . ك : سيد على كمالى دزفولى ، پيشين ، صص 288 - 289 ، به نقل از تفسير « روح المعانى » ، البته بديهى است كه قضاى حتمى قابل تغيير و تحول نيست و همهء مثالهايى را كه آورده‌اند از نوع قضاى غير حتمى بوده و در قضاى حتمى خداوند پيش‌بينى شده بوده است . ( 4 ) ر . ك : سيد على كمالى دزفولى ، پيشين ، صص 290 - 292 . محمد صادق نجمى ، پيشين ، صص 276 - 278 . و آيت اللّه سيد ابو القاسم خوئى رحمه اللّه ، البيان ، ترجمهء آقايان محمد صادق نجمى و هاشم هريسى ، نوبت چاپ ندارد ، قم : نشر ، مجمع ذخائر اسلام ، چاپخانهء خيام ، ( 1360 ه . ش ) ، صص 171 - 176 .