( ت 979 ه . ق ) در كتاب « شرح تحرير المنقول ( شرح الكوكب المنير ) « 1 » همان تعريف ابن حاجب را مىآورد و سپس مىگويد اين تعريف بر انديشهء اكثر محققين اصول و پژوهشگران قرآنى است ، بدينسان اين مكتب در انديشهء دانشمندان اسلامى جا مىگيرد و به عنوان آخرين و كاملترين مكتب در تفسير پديدهء « نسخ » مطرح مىگردد « 2 » . هم اكنون تعاريف برخى از نگارندگان بزرگ اين مدرسه را به تصوير كشيده و آنگاه به نقد و بررسى نشسته و نتيجه مىگيريم . مدرسة رفع و سير تعاريف انديشوران اسلامى دانشمندان اسلامى « نسخ » را در « مدرسة رفع » به تعبيرهاى گوناگون به تعريف كشيده‌اند ، اينك به دقت آنها را مورد توجه قرار مىدهيم . 1 - « النسخ ، هو رفع الحكم الشرعى بدليل شرعى متأخر ؛ « 3 » نسخ ، عبارت است از رفع حكم شرعى به دليل حكم شرعى ديگرى كه پس از حكم اول صادر شده باشد » . 2 - « هو رفع موجود ، لو ترك لاوجب حكما فى المستقبل ؛ « 4 » نسخ ، عبارت است از

--> ( 1 ) اين كتاب به سال ( 1372 ه . ق ) . به كوشش « شيخ محمد حامد فقى » در مطبعهء سنت محمديهء مصر به چاپ رسيده است . و تحرير المنقول ، تأليف مرداوى در موضوع اصول الفقه بوده و از مخطوطات دار الكتب المصريه ( تحت رقم 302 ) مىباشد . ( 2 ) مصطفى زيد ، پيشين ، ج 1 ، ص 91 - 95 ، فقره‌هاى 129 - 137 . همانطور كه مشاهده شد ، هر سه مدرسه ، در صدر اسلام تولد يافته و در بستر گستردهء مكتب اسلام نشو و نما يافته و به اوان بلوغ رسيده‌اند و لكن از آنجا كه « مدرسة رفع » با مفهوم « نسخ » چه از نظر دانش لغت و چه از نگاه شرع ، ( آيات و روايات ) و چه از نگاه واقعيت خارجى و رويشگاه طبيعى اين لغت ، سازگارى بيشترى داشته است ، از اين رو بيشتر و بهتر در انديشهء محققان اسلامى جاى گرفته و مورد قبول افتاده است و آن دو مدرسه ، با اشكالهاى فنى روبه‌رو گشته و مردود گشته‌اند . ( 3 ) اين تعريف همان تعريف ابن حاجب ( ت 646 ه . ق ) است ، ر . ك : محمد على صابونى ، روايع البيان ، ج 1 ، چاپ سوم ، مكه مكرمه ، مكتبة غزالى ، مؤسسهء مناهل العرفان ، ( 1400 ه . ق ) ، ص 90 ، به نقل از ابن حاجب و اين كتاب براى مرتبهء پنجم در سال ( 1407 ه . ق ) ، در بيروت ، مؤسسهء عز الدين به چاپ رسيده است . ( 4 ) ر . ك : شيخ مفيد محمد بن نعمان ، اصول الفقه ، چاپ اول ، قم : دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعهء مدرسين حوزهء علميه ، ص 13 . شيخ مفيد - رضوان اللّه عليه - از بزرگترين