4 - محمد بن ايوب بن ضريس معروف به ابن ضريس ( م 294 ) كه مضمون نخستين گردآورنده و مسئله سوگند امام على براى خانه نشستن را با تعبيرات اول من جمع القرآن ، « و آليت بيمين ان لا ارتدى بردائى حتى اجمع القرآن » را از ابن سيرين و عكرمه نقل كرده است . « 1 » 5 - ابن ابى داود سجستانى ( م 316 ) در كتاب المصاحف از كسانى است كه خبر را آورده و آن را نقد كرده و از آنجا كه مسئله نخستين گردآورنده براى وى و عده‌اى ديگر چون ابن كثير ( م 774 ) و ابن حجر عسقلانى ( م 852 ) بسيار مهم بوده ، به نقد و توجيه دلالت تبرعى اين روايت پرداخته‌اند . به عنوان نمونه ابن كثير درباره جمع قرآن توسط ابوبكر مىگويد : « و هذا من احسن و اجمل و اعظم ما فعله الصديق ، فانه جمع القرآن العظيم من اماكنه المتفرقة ، حتى تمكّن القارى من حفظه كله » « 2 » . خوب روشن است ، كسى كه كار ابو بكر را چنين بزرگ و سرنوشت ساز مىداند تا جايى كه حتى گردآورى اصحاب در زمان پيامبر را ناديده مىگيرد و يا داشتن مصاحف كسانى چون معاذ بن جبل ، ابى بن كعب ، زيد بن ثابت كه خود نقل كرده فراموش مىكند « 3 » و يا حفظ و قرائت قرآن را پيش از جمع ابوبكر به ياد نمىآورد و اينكه چگونه حتى درجنگ يمامه بيش از 500 نفر از آنها كشته شده‌اند « 4 » و در عين حال در فلسفه كار گردآورى قرآن توسط ابوبكر مىگويد : تمكن القارى من حفظه كله و با فراهم شدن گردآورى ، امكان حفظ تمام قرآن براى قارى فراهم مىشود ،

--> ( 1 ) - ابن ضريس ، فضائل القرآن ، دمشق ، دار الفكر ، ط اول ، 1408 ق . ( 2 ) - فضائل القرآن / 33 ، قاهرة ، دار الحديث ، تحقيق سيد عبد المجيد سيد محمود ، 1989 م . ( 3 ) - ابن كثير ، فضائل القرآن / 96 . ( 4 ) - همان / 34 به نقل از بخارى ، ج 8 ، 664 ، ح 5003 .