كه مطالب گوناگون و متنوعى به گستردگى موضوعات احكام و فقه را در بر داشته است ، مثل اينكه مىفرمايد : فدعا بالجامعة « 1 » . عندنا الجامعه و ما يدريهم الجامعة « 2 » ، عندنا و اللّه الجامعه فيها الحلال و الحرام « 3 » اما با قراينى كه در دست است ، روشن مىشود جامعه اسم كتاب نبوده ، و مشخصات و اوصاف همان كتاب على بوده است ، زيرا افزون براينكه گاه در همين روايات دقيقا از نظر كمى و كيفى اوصافى را بيان مىكند كه در باب كتاب على آمده « 4 » ، در برخى روايات در توصيف آن مىگويد : « اجوامع هو من العلم » « 5 » ، يا آمده : « انّ عندنا لصحيفة يقال لها الجامعة ما من حلال و حرام » . « 6 » پيش ما كتابى است كه به آن جامعه مىگويند ، كه در آن حلال و حرام آمده است . 9 - برخى از اصحاب ائمه اين كتاب را ديده‌اند ، به اين معنا كه مشاهده كرده‌اند كه امام باقر يا امام صادق عليه السّلام از روى اين كتاب براى آنها مطلبى را خوانده است : از اين كسان است ابو بصير ليث مرادى « 7 » ، معتب مولى ابو عبد اللّه « 8 » ، عبد اللّه بن اعين « 9 » ، عذافر صيرفى « 10 » و زرارة بن اعين « 11 » ( بدون

--> ( 1 ) - همان / 145 . ( 2 ) - كلينى ، الكافى ، ج 1 / 239 . ( 3 ) - الصفار ، بصائر الدرجات / 157 ، 161 . ( 4 ) - مانند آنچه خبر صفحات 143 ، 144 ، 157 ، 161 آمده است . ( 5 ) - مانند آنچه خبر صفحات 143 ، 144 ، 157 ، 161 آمده است . ( 6 ) - همان / 144 . ( 7 ) - الصفار ، بصائر الدرجات / 144 ، 145 . كلينى ، الكافى ، ج 7 / 119 ، الطوسى ، تهذيب ، ج 9 / 369 ( چاپ جديد ) ص 323 چاپ قديم ، باب 10 باب ميراث اعمام ح 203 . ( 8 ) - بصائر الدرجات / 145 . ( 9 ) - همان / 162 و حر عاملى ، وسائل الشيعة ج 26 / 212 ، ح 17 ، باب 6 ، طبع موسسة آل البيت . ( 10 ) - رجال نجاشى / 360 ، شرح 966 . ( 11 ) - حر عاملى ، وسائل الشيعة ، ج 26 / 73 . باب 6 ، ح 4 .