معنا باشد . ابن ضريس گفته است : الفوه كما انزل الاول فالاول « 1 » . ابن سيرين هم ظاهرا به همين معنا گرفته است : « فبلغنى انه كتبه على تنزيله » . « 2 » در اين صورت بايد رواياتى را كه در آن تعبير : كما انزل اللّه آمده بر اين معنا از تنزيل حمل كرد و عبارت : همانطورى كه خدا نازل كرد را با عبارت : تنزيل يكى دانست . « 3 » 2 - منظور از تنزيل ، حقيقت تنزيل باشد . يعنى امير مؤمنان دقيقا با رعايت صحيح كلمات و قرائت آنها قرآن را تأليف كرد ، همانطور كه شيخ مفيد در ذكر خصائص اين مصحف نوشت : من تأويله و تفسير معانيه على حقيقة تنزيله . « 4 » و همانطور كه در روايت جابر آمده بود : « جمع القرآن كله كما انزل اللّه . . . و ما جمعه و ما حفظه كما انزل اللّه الّا على بن ابى طالب و الأئمة من بعده » . « 5 » و چون مىدانيم جمع و حفظ به معناى تأليف و ترتيب در مورد ائمه بعد از امام على ، صادق نيست ، پس منظور مطابقت با وحى و دقت در هماهنگى وحى با مكتوب است و منظور از تنزيل اين معنا باشد . 3 - منظور از تنزيل ، يعنى نقل حوادث متصل به وحى و بيان اسباب نزول آيه ، با اين تأكيد كه ذكر شأن نزول معمولا با بيان نام اشخاص و ذكر حوادث منتهى به نزول آيه مطرح مىشود . اگر اين احتمال درست باشد ، با آنچه در برخى روايات آمده كه در مصحف امام نام كسانى ذكر شده كه خوشايند عده‌اى بويژه صاحبان قدرت نبوده ، موجه و معقول به نظر

--> ( 1 ) - ابن ضريس ، فضائل القرآن / 35 . ( 2 ) - حسكانى ، شواهد التنزيل ، ج 1 / 38 ، ح 26 . ( 3 ) - به عنوان نمونه نك : بحار ، ج 89 / 88 ، بصائر الدرجات 193 ، تفسير قمى ، ج 2 / 445 . ( 4 ) - مصنفات الشيخ المفيد ، ج 4 / 81 ، كتاب مسائل السروية . ( 5 ) - طبرسى ، ابو منصور احمد بن على ، الاحتجاج ، ج 1 / 257 ، فيض ، تفسير صافى ، ج 1 / 42 .