و دوم « 1 » و عمران بن الحصين « 2 » و ابو المعالى الصالح « 3 » و زكريا الناقد . « 4 » آيا جبرئيل پس از وفات رسول اللّه نازل شد ؟ در برخى روايات آمده است : پس از وفات رسول اللّه ، جبرئيل با زمين وداع كرد و گفت : « هذا آخر عهدي بالأرض بعدك و أن أهبط إلى الأرض لأحد بعدك ؛ اين آخرين بارى بود كه به زمين آمدم » ؛ « 5 » در اين صورت چگونه ممكن است جبرئيل با حضرت فاطمه سخن گفته باشد ؟ « جلال الدين سيوطى شافعى » ( متوفى 911 ) كه يكى از علماى بزرگ اهل سنت مىباشد ، به اين پرسش پاسخ گفته است . وى معتقد است : سند اين حديث و حديث ديگرى با همين مضمون ، « 6 » بسيار ضعيف است ، علاوه بر اين با اتفاق نظر مسلمانان در تضاد است ، زيرا جبرئيل هر سال ، در شب قدر - به همراه ديگر ملائكه - نازل مىشود ، و وحى جبرئيل با وفات پيامبر قطع نشد ، بلكه براى جبرئيل وظايفى ديگر

--> ( 1 ) - المصاحف ، ص 6 . ( 2 ) - طرح التثريب فى شرح التقريب ، الامام زين العابدين ابو الفضل عبد الرحيم بن الحسين العراقى ، ج 1 ، ص 90 . ( 3 ) - صفة الصفوة ، ابن جوزى ، ج 17 ، ص 72 ، تحقيق اخوين عطا ، چاپ دار الكتب العلميه . ( 4 ) - تاريخ بغداد ، خطيب بغدادى ، ج 7 ، ص 462 ، چاپ دار الكتب العلميه ، بيروت . ( 5 ) - سيرهء حلبى ، چاپ دار احياء التراث العربى ، ج 3 ، ص 353 . ( 6 ) - همان .