در اطراف اين گزارش‌ها مناسب است . نگاهى كلى به روايات جمع قرآن در عهد خلفا 1 - آن چه دربارهء اين حادثه تاريخى ( جمع قرآن ) پس از پيامبر گزارش شده ، اگر بپذيريم كه واقعا صحت داشته و هيچ خصوصيت سياسى در بر نداشته است ، تنها گردآورى در ميان دو جلد بوده است . يعنى آن چه را كه قبلا تأليف شده ، به هم دوخته و نوشت افزارهاى مختلف آن زمان مانند سنگ و چوب ، اكنون به صورتى درآمده است كه بشود در دفتين قرار گيرد . اما اينكه خود آن‌ها بخواهند ترتيب داده ، يا آيه و سوره‌اى مورد ترديد را با شهادت و امثال اين‌ها اثبات كنند ، نبوده است . زيرا پيش از آن‌ها دست كم ، امير مؤمنان على ( ع ) و برخى از صحابه انجام داده بودند . بسيارى نيز از حفظ داشته و در دسترس بوده‌اند ؛ و آن چنان نيازى هم نبوده ، به همين دليل آن را در صندوقچه‌اى قرار دادند . 2 - از مجموع روايات جمع قرآن چنين استفاده مىشود كه زيد بن ثابت ، قهرمان اين داستان است . جوانى كه در ميان ده‌ها صحابى وفادار با سابقه ، به دستور ابو بكر ، مسئول گردآورى قرآن شده است . پيش از اين‌ها ، تنها افتخار زيد ، دبيرى رسول خدا در فاصله‌اى بسيار كوتاه بوده و در برابر كسانى مانند : ابى بن كعب ، عبد اللّه مسعود ، معاذبن جبل و مهمتر از همه ، على بن ابى طالب ( ع ) نه تنها از نظر قدمت اسلام و آگاهى به وحى و قرائت قرآن ، و حتى جمع‌آورى قرآن در عهد رسول خدا سابقه نداشته ، بلكه مورد پذيرش هم نبوده است . تنها امتيازى كه ابو بكر براى او ذكر مىكند آن است كه زيد مردى عاقل و در نظر وى فردى نامتهم و به تعبير امروزى ، مسأله دار نيست . « 1 »

--> ( 1 ) البته با مطالعهء اسناد و مدارك تاريخى و آنچه مورخين دربارهء زندگى زيد نوشته‌اند ، تعريف و