ترتيب آيه‌ها در يك سوره ، و ديگرى ترتيب سوره‌ها در كل قرآن . دربارهء مسأله نخست ، يعنى ترتيب آيات و كلمات ، ظاهرا اتفاق و همراهى ميان انديشمندان بيشتر ، بلكه در اهل سنت اجماع است كه ترتيب آيات در سوره به دستور پيامبر بوده و روايات فراوان هم شاهد بر مطلب است . « 1 » در ميان شيعيان نيز تا آن جا كه تفحص شد ، كسى ادعاى اجتهادى بودن ترتيب آيه‌ها را نكرده است ، گر چه چنين تصريحى در باب كلمات نيامده است ، تنها از برخى تعبيرات در باب لزوم رعايت ترتيب كلمات سوره در قرائت نماز « 2 » استفاده مىشود كه ترتيب آيات در سوره‌ها در نظر فقهاى شيعه توقيفى بوده است . شاهد بر اين مطلب ، رواياتى است كه پيامبر سوره‌هايى را در نماز مىخوانده و يا براى فضيلت تلاوت سوره‌اى حتى مانند سورهء بقره و آل عمران ، جمعه ، منافقين و ديگر سوره‌ها كه كم نيستند ، ثواب‌هايى را ذكر كرده است . « 3 » بنابراين بحث توقيفيت ترتيب آيه‌ها مورد بحث اين كتاب نيست و آن را تلقى به قبول كرده‌ايم و متعرض بحث آن نخواهيم شد ، زيرا به عقيده تمامى فرقه‌هاى اسلامى ، ترتيب كلمات در ميان يك آيه ، قطعا بر طبق وحى آسمانى صورت گرفته و هيچ دستى از بشر اندك دخل و تصرفى در آن نداشته است . در مورد ترتيب آيه‌ها در سوره ، شواهد و قرائن فراوانى وجود دارد كه

--> ( 1 ) . سيوطى ، الاتقان ، ج 1 / 211 ، تحقيق محمد ابو الفضل ابراهيم ، قم ، انتشارات رضى ؛ زركشى ، البرهان فى علوم القرآن ، ج 1 / 353 ، تحقيق يوسف مرعشلى . ( 2 ) . نجفى ، شيخ محمد حسن ، جواهر الكلام ، ج 10 ( كتاب الصلاة ) / 13 . بيروت ، داراحياء التراث العربى ؛ حكيم ، محسن ، مستمسك العروة الوثقى ، ج 6 / 230 ، بيروت ، داراحياء التراث العربى . ( 3 ) . خويى ، ابو القاسم ، البيان / 250 ؛ معرفت ، محمد هادى ، التمهيد فى علوم القرآن ، ج 1 / 275 و كليه كتاب‌هايى كه درباره فضائل آيات و سور آمده است .