مورد انجاميد . « 1 » تفكيك دو حوزهء علم و دين ، از جمله رويكردهايى بود كه متكلمان مسيحى در اين مقام ، پيش گرفته بودند . با اين نگرش به طور بنيادين اصطكاك و برخورد بين اين دو بخش ، از باب سالبه به انتفاء موضوع ، مرتفع مىگرديد و بر مبناى آن ، دين تنها مقوله‌اى تلقى مىشد كه موضوع ايمان قرار مىگرفت و هدف آن تنها هدايت و ارشاد بود . و لذا از حوزهء علم و تاريخ مجزا مىشد . اين نگرش متكلمان مسيحى ، از سوى مستشرقان و برخى نويسندگان در جامعهء مسلمانان مطرح شد و مورد توجه برخى مفسران نيز قرار گرفت ، و به شكل‌گيرى نگرشى نوين به قرآن و موضوعات آن انجاميد . « 2 » بنا بر اين ديدگاه ، هدايت و ارشاد صفت ممتاز و اصلى قرآن كريم است كه تمامى آن چه اين كتاب الهى متضمن آن است ، در پرتو آن تبيين مىگردد . « 3 » اگر قرآن از علم سخن مىراند و اگر سرگذشت امت‌هاى پيشين را باز مىگويد ، اگر در نقل حوادث ، بخش‌هايى از آن را حذف مىكند يا تنها به ذكر برخى جزئيات مبادرت مىورزد و اگر نهيب مىزند يا تشويق مىكند ، همه و همه در سايهء اين ويژگى توضيح بردار است : قرآن نه كتاب علم است و نه رسالهء تاريخ . . . « 4 » البته بايد توجه داشت كه اگر چه اين نگرش در كلام مسيحيت براى رفع تضاد علم و دين مطرح شد و در جامعهء اسلامى نيز نخست با اين هدف مطرح گرديد و بعضا در تفسير ، به همين منظور مورد استفاده قرار گرفت ، اما مفسرانى چون سيد جمال و عبد ه و پس از او ديگران بر آن تأكيد ورزيدند تا قرآن را از صرفا كتاب مدرسه و حوزه بودن درآورند و به متن زندگى وارد سازند . سيد جمال تأكيد مىكند : قرآن كتاب خدا است كه براى هدايت و راهنمايى فرستاده و به زبان عربى ساده بيان فرموده . آن چه خلق را به كار آيد و در معاد و معاش لازم باشد در آن ذكر نموده . شفاى درد گمراهى است و درمان مرض نادانى . . . زبان مرغان نيست . رمز و اشاره در محكمات آياتش نگفته . . . يك مرشد دائمى و راهنماى ادبى است كه تا

--> ( 1 ) . عفت محمد الشرقاوى ، الفكر الدينى فى مواجهة العصر ، ص 409 . ( 2 ) . محمد ابراهيم شريف ، اتجاهات التجديد فى تفسير القرآن فى مصر ، ص 323 ، 636 ، 741 و 742 ؛ فهد بن عبد الرحمن بن سليمان الرومى ، منهج المدرسة العقلية الحديثة فى التفسير ، ص 215 . ( 3 ) . محمد ابراهيم شريف ، اتجاهات التجديد فى تفسير القرآن فى مصر ، ص 309 و 312 . ( 4 ) . محمد ابراهيم شريف ، اتجاهات التجديد فى تفسير القرآن فى مصر ، ص 320 و 321 . براى اطلاع از نظر مفسران و آشنايى با نمونه‌هاى مشخص به فصل بعدى مراجعه شود .