حسن بيگلرى
68
سر البيان في علم القرآن ( فارسى )
اقسام آيات قرآن بطوريكه از اخبار معتبره و كتب تفسير بر ميآيد ، آيات قرآن كريم به دوازده قسم بشرح زير منقسم شده : 1 - محكم 2 - متشابه 3 - ناسخ 4 - منسوخ 5 - خاص 6 - عام 7 - مجمل 8 - ظاهر 9 - باطن 10 - مطلق 11 - مقيّد 12 - آياتيكه خداوند حكيم بنا بر حكمت و مصلحت ، ماهيّت و حقيقت و يا زمان آنها را معيّن نفرموده است . محكم و متشابه در آيه ( 7 ) سورهء آل عمران تصريح گرديده است : هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ وَ ابْتِغاءَ تَأْوِيلِهِ وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ . يعنى خداوند متعال قرآن را بر تو اى پيغمبر خاتم نازل فرمود ، برخى از آن ، آيات محكم و استوار است كه آنها اصل و مايهء كتاب و مرجع ساير آيات خواهد بود و برخى ديگر آيات متشابه است امّا گروهى كه در دل آنان خلل و ميل بباطل است از پى متشابه رفته و متشابهات قرآن را پيروى ميكنند تا بتأويل كردن آن ، راه شبهه و فتنه گرى در دين پديد آرند ، در صورتى كه تأويل و معانى واقعى آن را جز خداوند و ثابتان در دانش ( محمّد و آل محمّد ) نداند و اهل دانش گويند به تمام اين كتاب كه از جانب پروردگار ما نازل شده ايمان داريم و جز خردمندان پند نگيرند . بطوريكه در اين آيهء شريفه ذكر گرديده قرآن مجيد شامل آيات محكم و متشابه است كه بشرح آنها ميپردازيم : 1 - محكم : سخنانى است كه معناى آن خواننده و شنونده را بىنياز كند و مراد