حسن بيگلرى
19
سر البيان في علم القرآن ( فارسى )
نور قرآن اى پسر ، ظاهر مبين * ديو ، آدم را نبيند غير طين « 1 » ظاهر قرآن چو شخص آدمى است * كه نقوشش ظاهر و جانش خفى است قرآن كتابى است علمى - دينى - اخلاقى - اجتماعى - تاريخى ، دستورهايش جامع و كامل و قوانين فردى و اجتماعيش مستدل و منطقى و با اصول مقررات تمدن عقلى عالم در تمام ادوار مطابق و مناسب با ناموس طبيعت و موافق فطرت بشر مىباشد و هر كس را هر غرض و شرح هر جوهر و عرض « 2 » از مضامين آيات شريفهء آن در خور استعداد حاصل آيد . اين نه آن بحر است كاو را ساحلى است * وين نه آن راه است كاو را منزلى است چون بر آيد موج ، ز آن بحر محيط * غرقه گردد هر كجا صاحب دلى است هيچ كتابى مانند قرآن دربارهء نيكى ، محبت ، امانت ، عدالت ، درستكارى ، اتحاد و اتفاق ، صدقه و احسان ، وفاى بعهد ، صبر در مقابل مصائب ، امر بمعروف و بالاخره كليهء صفات پسنديده واضح و معجزه آسا سخن نرانده است . هيچ كتابى مانند قرآن از خود پرستى ، سخن چينى ، مكر و خيانت ، بخل و حسد ، ستمگرى ، عداوت ، دروغ و افتراء ، تعدّى بمال و جان و ناموس ديگران و بطور خلاصه تمام صفات نكوهيده چنين رسا و اعجاز آميز نهى ننموده است . هيچيك از كتب آسمانى به نحوى كه قرآن مجيد بشر را بتفكّر و تعقّل تشويق و راهنمائى نموده ، دلالت نكرده است . قرآن ميگويد جز خدا را نخوانيد و به غير او پناه مبريد و از ماسوى اللّه چشم - پوشيد . قرآن ميگويد سلطنت و حكومت غيبى ، فقط براى معبود حقيقى است .
--> ( 1 ) گل ( 2 ) متاع و حطام دنيا و چيزى كه دوام و بقاء ندارد و خلاف جوهر است .