حسن بيگلرى

165

سر البيان في علم القرآن ( فارسى )

2 - مخرج باء : در نتيجهء بهم رسيدن اندرون دو لب و جدا شدن آن دو از يكديگر پديد ميآيد مانند : آب . 3 - مخرج ميم : بيرون دو لب است بطوريكه بهم بچسبند و هوا در لبها و ناحيهء خيشوم حبس شود مانند : ام . 4 - مخرج و او غير مدّى : ميان دو لب است بقسمى كه لبها بدون بر خورد و اتصال بهم مانند شكوفه ( غنچه ) جمع و از هواى ميان دو لب خارج گردد مانند : او - اوّل . مخرج و او در زبان فارسى اتصال دندانهاى بالا به داخل لب پائين است كه با مخرج حرف مزبور در زبان عربى تفاوت كلى دارد و هنگام اداى آن بايد دقت كافى به عمل آيد تا مانند واو فارسى تلفظ نشود . تبصره - هر چند حرف واو به علت مدخليت لبها در تلفظ آن ، جزو حروف شفهى بشمار آمده ولى چون از هواى ميان دو لب خارج مىشود و تكيه گاهى نداشته مجرد صوت است آن را از حروف جوفى يا هوائى دانند كه بعدا در مبحث صفات حروف بيان خواهد شد و به همين سبب در بعضى از كتب لغت نيز حروف شفهى را سه حرف « فاء - باء - ميم » متعرض شده‌اند . اين بود مخارج حروف تهجّى و بطور خلاصه حروف مزبور داراى هفده مخرج است ( سه حلق - ده دهان - چهار لبها ) كه به ترتيب و با توجه بمسير صوت از ابتداى حلق بسوى دهان و لبها باسامى زير ناميده مىشود : الف - حروف حلقى « همزه - ه - ع - ح - غ - خ » ب - حروف لهوي « ق - ك » ج - حرف ضرسي « ض » د - حروف شجري « ج - ش - ى » ه - حروف لثوي « ل - ن - ر »