حسن بيگلرى

160

سر البيان في علم القرآن ( فارسى )

3 - انياب يا نيش : انياب ( جمع ناب ) داراى ريشهء بلند و تاجى باريك و نوكى تيز ميباشند و چهار عدد است كه در دو طرف رباعيات قرار گرفته‌اند ، دو عدد در فك بالا و دو عدد در فك پائين ، و كار آنها پاره كردن گوشت و امثال آنست . 4 - اضراس : اضراس ( بفتح همزه ) جمع ضرس ( بكسر ضاد و سكون راء يعنى دندان ) و مراد دندانهاى كرسى است كه بعد از انياب واقع شده و داراى سرهاى پهن و مسطّح و ريشهء محكم و كار آنها مانند آسيا نرم كردن غذا است و بيست عدد و بر سه قسم است : الف - ضواحك يا كرسيهاى كوچك : ضواحك ( بفتح اول جمع ضاحكه و ضحك بكسر ضاد يعنى خنده ) چهار عدد است ، دو عدد در فك بالا در طرفين انياب و دو عدد در فك پائين مانند فك بالا و چون هنگام خنديدن نمايان مىشود آنها را ضواحك نامند . ب - طواحن يا كرسيهاى بزرگ : طواحن ( بفتح اول جمع طاحنه يعنى دندان و مراد دندان آسيا مىباشد ) دوازده عدد است ، شش عدد در فك بالا و شش عدد در فك پائين و در دو طرف ضواحك قرار دارند . ج - نواجذ يا دندان عقل : نواجذ ( بفتح اول جمع ناجذ ) چهار عدد است كه بعد از طواحن قرار گرفته‌اند و آخرين دندان است ، دو عدد در فك بالا در طرفين طواحن و دو عدد در فك پائين مانند فك بالا و به فارسى آن را دندان عقل گويند و در بعضى اشخاص بسبب كوچك بودن فك‌ها روئيده نميشود و با مخارج حروف نيز بستگى ندارد . تبصرهء 1 - نواجد با دال كه در بعضى كتب تجويد نوشته شده غلط مشهور است و صحيح آن بطوريكه گفته شد نواجذ مىباشد . تبصرهء 2 - سه دستهء اول از دندانها را مقاديم و سه قسمت اضراس را مآخر نيز نامند .