حسن بيگلرى

109

سر البيان في علم القرآن ( فارسى )

خطيب رازى در جلد اول مفاتيح الغيب متجاوز از بيست نظر و شيخ طوسى در جلد اول تبيان متجاوز از ده قول نقل نموده‌اند كه از لحاظ اختصار از شرح آنها صرف نظر و فقط بذكر بعضى اقوال مفسران بشرح زير اكتفا مىشود : 1 - بعضى گويند حروف مزبور ، نامهاى پروردگار يكتا است مانند : الم - الر كه سه حرفى است و هر يك از آن حروف مأخوذ از اسمى از اسماء الهى است و باعتبار اينكه در عرف عرب ، حرف واحد دلالت بر كلمه‌اى دارد كه آن حرف در آن كلمه باشد معناى آن چنين است : خداى لطيف و رحيم - خداى لطيف و رحمان . از تركيب حروف الر - حم - ن كلمهء الرحمن حاصل مىشود . همچنين كهيعص كه پنج حرفى است و هر يك از آن حروف بشرح زير اشاره بصفات خداوند سبحان مىباشد : كاف مفتاح اسم كافى ، كريم و كبير است - هاء اشاره بهادى - ياء اشعار برحيم ، حكيم ، حليم ، عليم ، حميد و مجيد - عين مفتاح بر عليم ، عزيز ، عظيم و عادل - صاد اشاره بصادق است چنان كه امير المؤمنين على عليه السّلام در بعضى ادعيه فرموده يا كهيعص يا حمعسق اغفر لى . 2 - بقولى حروف مقطعهء قرآن سوگند باسماء حسناى پروردگار است مانند الم ذلك الكتاب لا ريب فيه يعنى سوگند به خداوند لطيف و مجيد قرآن كتابى است كه شكى در آن نيست . 3 - برخى قائلند كه اين حروف ، اسامى اعظم حضرت حق جلّ و علا مىباشد كه در اثر تحوّلات و مقتضيات زمان ، معانى آنها امروزه از ما پوشيده است مانند الر كه بروايت على بن ابراهيم حروف اسم اعظم خداوند متعال است . اسم اعظم چون كسى نشناسدش * سرورى بر كلّ اسما آمدش 4 - دسته‌اى گويند حروف مزبور نامهاى قرآن است مانند ابتداى سورهء ابراهيم : الر كِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ .