مانده‌اند و آيات متشابه كه گاه رنگ و بوى تعارض دارد و وقوع ناسخ و منسوخ و تقسيم آن به محكم و متشابه و ديگر موارد كه در حوزهء علوم قرآنى جاى مىگيرد . « 1 » و نيز گونه‌هاى تازه‌اى كه در دوران معاصر به آن توجه شده است ، مثل اعجاز روان‌شناختى و گرايش علمى ، اعجاز عددى - آمارى و جنبهء تاريخى اعجاز . « 2 » 2 . اعجاز بلاغى . اين از جنبه‌هاى آشكار قرآن است و تا زمانى كه معجزهء قرآن باقى است ، به آن پيوسته است و از همان ابتداى نزول قرآن ويژگى بارز آن بوده است . گفتيم كه اعجاز خرق عادت است و عدم توانايى ديگران را درآوردن آگاهانهء بديلى براى آن ، نمايان مىسازد . از آن‌جايى كه اعجاز در قرآن به عنوان كلام بارى است ، پس اعجاز در كلام يعنى اداى روشن معنا به نحوى كه از تمام روشها بليغ‌تر باشد . « 3 » يعنى اعجاز قرآن ، ويژگى عالى در كلام است و خارق عادت و برترى از ديگر گونه‌هاى كلامى كه در مقام و مرتبهء بين خالق و مخلوق قرار مىگيرد . اين مصداق سخن پيامبر ص است كه فرمود : « برترى كلام خداوند بر ديگر سخنان مثل برترى خداوند بر آفريده‌ها است . » « 4 » عرب ، به سرشت خود ، اين برترى را دريافت و ميان كلام خداوند با كلام خود تمايز افكند . درك و احساس عرب را مىتوان در عبارات وليد بن مغيره دريافت كه به برترى قرآن شهادت داد . مىگفت : « به خدا سوگند سخن او شيرينى دارد و اصل و ريشهء آن زياد و فراوان است و شاخه‌هاى بسيار دارد . نزديك‌ترين سخن دربارهء آن اين است كه بگوييم جادوگرى آن را آورده و جادويى است كه ميان پدر و فرزند ، زن و مرد ، ميان برادران و ميان انسان با قبيله‌اش جدايى مىافكند . » « 5 » يا ماجراى اجتماع ناهماهنگ ابو سفيان و ابو جهل و اخنس كه هريك بىخبر از ديگرى به تلاوت پيامبر ص گوش مىدادند « 6 » ، كه نشانهء درك عرب از جادو و اعجاز آن در دل و جانشان است .

--> ( 1 ) همان ، صص 14 ، 27 ، 85 ، 94 ، 108 و 136 . ( 2 ) مفهوم الاعجاز القرآنى ، صص 260 ، 337 ، 346 ، 310 . ( 3 ) التعريفات ، ص 24 . ( 4 ) سنن الترمذى ، ج 2 ، ص 441 . ( 5 ) السيرة النبويه ، ج 1 ، ص 270 . ( 6 ) همان ، ص 315 .