( * ) 1 - تفسير قرآن به قرآن نخستين و مهمترين شيوه‌اى كه براى تفسير قرآن مطرح شد ؛ تفسير قرآن با استفاده از آيات ديگر قرآن ، و سياق آيات بوده است . پيامبر اكرم - صلى اللّه عليه و آله - و ائمه معصومين - عليهم السلام - ، از اين روش در تفسير آيات بهره گرفته‌اند . چنان كه مشهور است ، حضرت با استفاده از آيات قرآن كريم ، ظلم را به شرك ، تفسير نمودند . 6 آيات بسيارى مؤيد اين روش است . مانند 7 : « أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلافاً كَثِيراً » . مفسر بزرگ ذيل اين آيه مىگويد 8 : اين آيهء شريفه ، دليلى است بر بطلان مدعاى برخى از مذاهب كلامى ، نظير اشاعره و حشويه كه معتقدند ، معنا و مقصود قرآن تنها با تفسير پيامبر اكرم - صلّى اللّه عليه و آله - امكان‌پذير است . يا آيه « إِنَّ عَلَيْنا بَيانَهُ » 9 كه گواه خوبى بر تفسير قرآن توسط قرآن است . اين روش ، همچنين پايهء روايى نيز دارد . در نهج البلاغه آمده است : . . . كتاب اللّه تبصرون به و تنطقون به و تسمعون به و ينطق بعضه ببعض و يشهد بعضه على بعض . . . 10 . . ذلك القرآن فاستنطقوه . . . 11 جملهء معروف « القرآن يفسّر بعضه بعضا » كه معدودى آن را مروى دانسته‌اند 12 ، مؤيّد شيوهء تفسير به قرآن است . ائمه اطهار - سلام اللّه عليهم - نيز پس از پيامبر اكرم ، بهتر از ديگران از اين روش بهره جسته‌اند ، براى نمونه زراره و محمد بن مسلم از امام صادق - عليه السلام - دربارهء آيهء 13 « تقصير » وَ إِذا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلاةِ » پرسيدند كه نفى در اين آيه رخصت است يا عزيمت ؟ امام - عليه السلام - فرمودند : « سعى » در أعمال حج عزيمت است ؛ چه اينكه ، در قرآن آمده است « فَلا جُناحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِما » 14 يا در تفسير آيهء كريمهء 15 « وَ أَخَذْنَ مِنْكُمْ مِيثاقاً غَلِيظاً » امام باقر - عليه السلام - فرمودند : أنّه قوله 16 : « إمساك بمعروف أو تسريح بإحسان . »