طرد و لعن و دستگيرى سران اشاعره دست زد . 64 برخى چون امام الحرمين ، ابو المعالى جوينى ، به حجاز و گروهى مانند بيهقى . به عراق گريختند 65 تا اينكه طغرل بيك در سال 455 هجرى هلاك شده و آلب ارسلان ( 465 ) زمام را به دست گرفت و نظام الملك طوسى را وزير خويش كرد . وى دانشمندى اشعرى و شافعى بود 66 ؛ لذا به تأسيس مدارس علمى در بغداد و نيشابور و اصفهان دست زد و به اشاعره حيات تازه بخشيد . 2 - شيعه شيخ مفيد ، سيد مرتضى ، شيخ طوسى شيخ مفيد ( 408 ه . ) فقيهى متبحر و متكلمى پاكباخته ، در بارگاه عضد الدوله بويهى منزلتى بلند احراز نمود ؛ به طورى كه گهگاهى وى به زيارت شيخ مىرفت . 67 در اين دوران ، اهرم سياسى آل بويه ، جهشهاى كيفى مؤثرى در روند تكاملى شيعه ايجاد نمود و خلفاى عباسى كه جز اسم و رسمى از آنان نمانده بود ، آرام و قرارى نداشتند . دودمان سيد مرتضى كه از دير زمان ، نفوذ بسيارى در دستگاه دولتى داشتند هماره منصب نقابت و اداره امور حجاج را عهده‌دار بودند و سيد مرتضى - رضوان اللّه تعالى عليه - علاوه بر منصب ياد شده ، مقام مرجعيت و زعامت مذهبى شيعه را نيز بر عهده داشت . در اين دوران ، قادر عباسى براى پايان دادن كشمكشهاى فرقه‌اى ، دستور تصويب مذاهب اربعه را صادر نمود و به عللى مذهب شيعه را تصويب ننمود . 68 در سالهاى 407 ، 408 ، 422 آشوب ميان اهل سنت و شيعيان دامن زده شد و بسيارى كشته شدند . 69 پس از مرگ سيد مرتضى ( 436 ه . ) ، شيخ الطائفه كه شهرت و آوازه‌اش زبان‌زد عامّ و خاص بود ، عهده‌دار منصب زعامت گرديد . وى نيز مانند شيخ مفيد و سيد مرتضى كه جملگى سرآمد دانشمندان و فقها و متكلمان عصر خويش بودند ؛ به خاطر ممتاز و يكّه‌تاز بودنش در فقاهت و علم كلام ، مقام كرسىدارى علم كلام را از سوى خليفه ، قائم عباسى احراز كرد ؛ و بسا مقام بلند علمى و نفوذ مردمى وى بود كه