باب چهارم : تفخيم و ترقيق لازم است ابتدا اين اصطلاحات را توضيح دهيم : الف - تفخيم : به معناى بزرگداشت و پركردن است در تجويد عبارت از قوى و پر ادا كردن حرف است در شرايط خاصى كه دارد . ب - ترقيق : ضد تفخيم به معناى تخفيف دادن و ضعيف نمودن است و در اصطلاح ، عبارت از ضعيف و نازك ادا كردن حرف مىباشد . تذكر : ذكر اين نكته لازم است كه حروف داراى صفت اصلى استعلاء داراى صفت تفخيم نيز هستند ، امّا تفاوت آنها در كميّت و كيفيّت تفخيم است ؛ به اين معنا كه مقدار تفخيم حروف مستعليه با توجّه به نوع حركت و يا ساكن بودن آنها متفاوت است . اين حروف از نظر كيفيّت و كميّت تفخيم داراى پنج مرتبه‌اند و به ترتيب از حداكثر به حداقل عبارت‌اند از : ( براى اختصار فقط از - ق - مثال مىآوريم ) 1 - حرف مستعليه قبل از الف مدى باشد . مانند : قال 2 - حرف مستعليه مفتوح باشد . مانند : قتل 3 - حرف مستعليه مضموم باشد . مانند : قل - يقول 4 - حرف مستعليه ساكن باشد . مانند : فاقرءوا 5 - حرف مستعليه مكسور باشد . مانند : قتال - قيام