بيزانس شرقى رقيب نيرومندى داشت كه همان امپراتورى ايرانيان در عهد ساسانى بود ، كه از عراق و بين النهرين در غرب تا مرزهاى شرقى ايران كنونى و افغانستان گسترده بود . پايتختش تيسفون ( مداين ) بود كه در حدود 30 كيلومترى جنوب شرقى مقر بغداد ( كه قرن‌ها بعد ساخته شد ) قرار داشت . تاريخ خاورميانه در اواخر قرن ششم و اوايل قرن هفتم ميلادى دستخوش كشاكش بين اين دو قدرت بزرگ بود . در اواخر دورهء ژوستىنين صلحى پنجاه ساله مورد توافق طرفين قرار گرفت ، ولى پايدار نماند و جنگ نهايى بين آنان درگرفت كه به مرگ امپراتور روم در سال 602 منتهى گرديد . خسرو دوم پادشاه ساسانى با استفاده از ضعف بيزانسىها ، بناى مخالفت و دشمنى با روميان نهاد و بهانه‌اش گرفتن انتقام خون امپراتور موريس بود كه در آغاز حكومتش از او حمايت ديده بود . فوكاس ( 602 - 610 م ) كه موريس را از فرمانروايى بر كنار كرده بود ، با سردمهرى مردم و حتى طغيان آنان در داخلهء كشور خود مواجه بود و در موقعيتى نبود كه حملهء ايرانيان را دفع كند . آسياى صغير ميدان تاخت‌وتاز اقوام مختلف بود . در عهد حضيض اقبال دولت بيزانس در سال 610 ، هراكليوس ، فرزند حكمران آفريقاى شمالى ، با نيروى دريايىاش در قسطنطنيه پياده شد ، و فوكاس خلع شد و هراكليوس تاج امپراتورى بر سر نهاد . و در عهد او بود كه دولت اقبال به روميان روى آورد . مع الوصف بيزانس مشكلات و مصايبى در پيش داشت . ايالات اروپايى آن در معرض دست‌اندازىها و تاخت‌وتازهاى بربرها از شمال بود و سال‌ها طول كشيد تا هراكليوس توانست در برابر ايرانيان تاب پايدارى پيدا كند . ايرانيان در همين اوان آهنگ جنوب كردند و سوريه و مصر را در سال 614 فتح كردند . تاراج بيت المقدس پس از طغيان در برابر پادگان ايرانى و كشتار سكنهء آن ، و از دست رفتن صليب واقعى عيسى ( ع ) ،