9 - خاموش ساختن افراد لجوج و عنود بسيار مىشود كه ذكر كلّيات مسائل به صورت مستدلّ و منطقى براى خاموش كردن يك فرد لجوج كافى نيست و او همچنان دست و پا مىزند ، امّا هنگامى كه مسأله در قالب مثال ريخته شود راه را چنان بر او مىبندد كه ديگر مجال بهانه‌گيرى براى او باقى نمىماند . « 1 » راغب در اين باره مىگويد : « . . . در مثل زدن خصم سرسخت كوبيده شده و نيروى ظاهرى شخص گستاخ درهم مىشكند زيرا كه مثال آوردن در دلها چنان تأثيرى دارد كه وصف شىء به تنهائى آن تأثير را ندارد . از همين روى خداى تعالى در قرآن و ساير كتابهاى خويش مثالهاى بسيارى آورده است . » « 2 » در خصوص اين نكته و ساير نكات ذكر شده ، توضيحات ديگرى را در بخش‌هاى بعدى يادآور خواهيم شد . امّا در خاتمهء اين بحث ، نكته‌اى را كه نبايد از نظر دور داشت آن است كه مثال با همه نقشهاى ارزنده و مؤثّرش ، در صورتى مىتواند نقش اساسى خود را ايفا كند كه كاملا موافق و هماهنگ با مطلبى باشد كه مثال براى آن انتخاب شده است ، و گرنه گمراه كننده و مخرّب خواهد بود ، يعنى به همان نسبت كه يك مثال درست و هماهنگ مفيد و مؤثّر است ، يك مثال انحرافى مخرّب و ويرانگر و گمراه كننده مىباشد . و به همين دليل منافقان و بدانديشان هميشه براى گمراه ساختن مردم و اغفال ساده دلان از مثالهاى انحرافى استفاده مىكنند و براى دروغ خود از فروغ مثال كمك مىگيرند . « 3 »

--> ( 1 ) . تفسير نمونه ، ج 10 ، ص 173 و 174 . ( 2 ) . ترجمه الاتقان فى علوم القرآن ، ج 2 ، ص 412 . ( 3 ) . تفسير نمونه ، ج 10 ، ص 176 .