حميد محمد قاسمى
42
تمثيلات قرآن ( فارسى )
« انّ هذه القلوب تملّ كما تملّ الأبدان فاهدوا اليها طرائف الحكم . » « 1 » « اين دلها مانند بدنها ، كسل و خسته مىشوند ، پس ( در اين حالت ) نكات نغز و ظريف را به آنها هديه كنيد . » و على عليه السّلام نيز مىفرمايند : « كلّ شىء يملّ الّا طرائف الحكم . » « 2 » « هر چيزى ( و هر سختى ) خسته كننده و ملالتآور مىشود مادامى كه از نكات نغز و ظريف بىبهره باشد . » 7 - انتقال معانى بسيار در قالب الفاظ كم ( ايجاز ) گاه يك جملهء كوتاه كه در قالب تمثيل يا ضرب المثل ايراد مىگردد ، مىتواند انتقال دهنده فصل مشبعى از معارف باشد ، و آدمى را از تكلّف و عبارت پردازيهاى كسالت آور رهائى بخشد . « تمثيل ، هم به سبب موجز بودن و هم به سبب ارتباط با پديدههاى غالبا محسوس ، توانايى آن را دارد كه مطالب مفصّل و گستردهاى را به نحو فشرده و همراه با تصاوير ماندگار در ذهن بنشاند . » « 3 » ابن اثير ، تمثيلات را از جهت موجز بودن به علائم و رموز تشبيه نموده و معتقد است در كلام عرب ، موجزتر از مثالها يافت نمىشود . وى مىگويد : « . . . در كلام عرب موجزتر و مختصرتر از مثال يافت نمىشود . مثالها همچون رموز و علائم و اشارتى هستند كه به خوبى از معانى پرده بر مىدارند . » « 4 » صاحب تفسير بصائر نيز مىگويد : « هر سخنى كه به مثال مؤكّد باشد ، هر آينه زودتر به فهم رسد ، و در دل زيادت اثر كند ، و
--> ( 1 ) . ميزان الحكمه ، ج 2 ، ص 500 . ( 2 ) . همان ، ج 2 ، ص 500 . ( 3 ) . نگاهى دوباره به تربيت اسلامى ، ص 46 . ( 4 ) . المثل السائر ، ص 32 .