است . سپس شريف مرتضى آنها را استخراج كرد و پس از اينكه بر آن خطبه‌اى اضافه نموده است المحكم و المتشابه كتابى مستقل ساخته و اخيرا به چاپ رسيده است . اين تفسير يكى از كهن‌ترين تفاسير شيعه است كه امروزه در دست داريم و از مهمترين منابع مفسران اماميه در طول قرون گذشته تا عصر حاضر مىباشد و گنجينه‌اى از روايات مأثور امام محمد باقر ( ع ) از طريق ابى الجارود ، و روايات امام ششم از طريق مفسر على بن ابراهيم قمى است . اين تفسير يكى از منابع كتب اربعه مىباشد و نيز علامه حلى در علامة الاقوال خود مفسر را توثيق و ارزشمندى تفسيرش را تأييد كرده است . از نسخه‌هاى كهن اين تفسير ، نسخهء محفوظ در كتابخانهء مركزى آستان قدس رضوى به‌شمارهء 7512 ثبت مىباشد . اين تفسير نخست در سال 1311 ق در تهران چاپ سنگى گرديد . سپس در بمبئى و بعد در تبريز به طبع رسيد . بهترين طبع آن در سال 1387 ق در نجف اشرف با تصحيح و كوشش سيد طيب موسوى جزائرى در دو مجلد به قطع وزيرى با مقدمهء مختصر مرحوم شيخ آقا بزرگ تهرانى انجام گرفته است كه همان نسخه در قم به طريق افست تجديد طبع گرديده است . چهار تفسير ديگر از همين مفسر ياد كرده‌اند بدين شرح : 1 ) اختيار القرآن و رواياته كه ثقة الاسلام كلينى و صدوقين و ابو العباس نجاشى و شيخ طوسى و شيخ مفيد و شيخ آقا بزرگ تهرانى از آن ياد كرده و نقل تفسير و روايت كرده‌اند ؛ 2 ) نوادر القرآن ، كه در تفسير نوادر علوم قرآنى و كلمات آن به شيوهء روائى است ؛ 3 ) فضائل القرآن ، كه در فضائل قرآن كريم بحث و تفسير نموده است ؛ 4 ) الناسخ و المنسوخ ، كه در ذكر آيات ناسخ و منسوخ و به سبك روائى نقل شده است . منابع : الاستبصار ، 1 / 365 ؛ ايضاح المكنون ، 1 / 309 ؛ تنقيح المقال ، 2 / 260 ؛ تهذيب الاحكام ، 1 / 160 ؛ جامع الرواة ، 1 / 545 ؛ الذريعة ، 4 / 302 ؛ رجال ، ابن داوود ، 237 ؛ رجال ، علامه حلى ، 100 رجال ،