عبد الحسين شهيدى صالحى

77

تفسير و تفاسير شيعه ( فارسى )

تفسير القرآن العظيم ، اثر ابو محمد سهل ( 200 يا 201 - 283 ق ) فرزند عبد الله تسترى يا شوشترى . در شوشتر قبر وى مزار معروف است از ائمهء صوفيه و اكابر متكلمين عصر خود بود . عرفان و تصوف را از دائى خود محمد بن سوّاد فراگرفت و در مكه معظمه با شيخ ذو الفنون مصرى ملاقات داشته و از وى استماع حديث نموده است تفسير مذكور قبلا در هندوستان چاپ گرديده و در چاپخانة السعادة قاهره تجديد چاپ گرديده است . قاضى نور الله شوشترى در مجالس المؤمنين با استناد به گفته‌هاى او قائل به تشيع او شده است . اين تفسير قديميترين تفسير عرفانى قرآن به‌شمار مىآيد . منابع : الاعلام ، زركلى ، 3 / 143 ؛ حلية الاولياء ، 10 / 189 - 212 ؛ خزينة الاصفياء ، 2 / 163 ؛ آثار عجم ، 371 ؛ تحفة الاحباب ، 141 ؛ شذرات الذهب ، 2 / 182 - 184 ؛ طبقات الصوفية ، 206 ؛ كشف المحجوب ، 112 ؛ معجم المطبوعات العربية و المعربة ، 1 / 635 ؛ مفسران شيعه ، 76 ؛ نفحات الانس ، 45 ؛ وفيات الاعيان ، ابن خلكان ، 2 / 429 - 430 . تفسير ابى حنيفه دينورى ، مفسر ابو حنيفه احمد ( م 282 ق ) فرزند داوود بن وتند معروف به دينورى ، از مشاهير علماى نحو و لغت منجم مفسر مورخ شيعى و ايرانىتبار است . ابو حيان توحيدى نيشابورى ( م 380 ق ) در وصف دينورى مىنويسد او حكمت و فلسفه و بيان عرب را با يكديگر آميخته و در هر فنى يد طولا دارد سپس اضافه نموده سه تن هستند بين متقدمين و متأخرين چنانچه ثقلين جمع گردند و تا پايان جهان فضائل آنان را ستايش نمايند هرگز حق آنها اداء نگشته است يكى از اين سه تن ابو حنيفهء دينورى است : تفسير دينورى در سيزده جلد به زبان عربى بوده و چنانچه از ساير مؤلفاتش استفاده مىگردد به شيوهء كلامى و ادبى و فلسفى است و نيز ابوريحان توحيدى آن را در سيزده جلد مىخواند و تمامى شرح‌حال‌نويسان آن را از مؤلفات و آثار وى ضبط كرده‌اند