چه در قرآن هست ، همه در سورهء فاتحه مجتمع است و هرچه در آن است در بسمله‌اش و هرچه در بسمله‌اش جمع است در حرف باء آن مندرج است و على ( ع ) فرمود كه من نقطهء تحت باء هستم . پس هرچه در عالم وجود است ، جملگى در مقام شامخ ولايت و انسان كامل مضمر است . سپس به تحقيق سورهء حمد كه مبدأ اشتقاق اسماى حسناى الحامد و المحمود و الحميد است مىپردازد و توصيف بحرهاى وجود و سلوك را از بالاترين مرتبه كه بحر الذات است آغاز مىكند و كيفيت اشتمال سورهء حمد را تكوينا و تشريعا بر آن بحور با اتكا به آيات و روايات نشان مىدهد چهارده بحر اول مشتمل بر مراتب تكوينى ظهور در قوس نزول است كه به بحر كون تفضيلى يعنى عالم ختم مىشود . بحر پانزدهم بحر عبوديت است كه « إِيَّاكَ نَعْبُدُ » معبّر از آن است و آغاز مراتب تشريعى مىباشد . در لابلاى اين تفسير سورهء حمد ، مطالب عرفانى ديگرى از قبيل شرح حديث حقيقت نيز مندرج است . بحر الاسرار مشحون از لطايف و اسرار عرفانى است كه مفسّر عارف به دليل صعوبت مطالب ، در اثر ديگرى به نام مجمع البحار آن را به نثر شرح مىدهد . اين تفسير از همان ابتداى تأليف مورد توجّه اهل عرفان بوده و از منابع مختلف به آن استناد شده و نسخ خطى متعددى از آن موجود است . چاپ مصحّح آن همراه با رسالهء ديگرى از مؤلف به نام كبريت احمر در سال 1350 ش توسط آقاى دكتر نوربخش منتشر شده است . منبع : دانشنامه قرآن ، بهاء الدين خرمشاهى ، ج 1 ، ص 671 . [ تفسير ] حجة التفاسير و بلاغ الاكسير ، اثر سيد عبد الحجت بلاغى ( 1322 - 1399 ق ) . اين تفسير در ده مجلد و به زبان فارسى و در ارائهء تفسير به شيوه‌اى خاص دست يازيده است . در دو جلد نخستين اين كتاب ، بحث مبسوط و جداگانه‌اى دربارهء تاريخ انسان و چگونگى آفرينش و تاريخ پيامبران و حوادث آستانهء بعثت و تاريخ شهرهاى مكه و مدينه آمده است . هدف از طرح اين مباحث ،