المعارف ، ابن قتبية ، 233 . تفسير امام جعفر صادق ( ع ) ( 80 - 148 ق ) ، حضرت صادق ( ع ) مشهورترين اهل زمان خود در علم و فضل بود . محدثين از هيچ‌يك از ائمهء معصومين ( ع ) به مقدار وى روايت نقل نداشته‌اند . صاحبان حديث و كتب رجالى اسماء شاگردان او را از ثقات با اختلاف آراء و گفته‌هاى آنان بيش از چهار هزار محدث و عالم ضبط كرده‌اند . جنابذى در معالم العترة الطاهرة به نقل از صالح بن الاسود مىنويسد هيچ‌كس جز امير المؤمنين ( ع ) و حضرت صادق نگفته است « سلونى قبل ان تفقدونى » . در فهرست چاپى كتابخانهء على پاشا در استانبول تفسيرى منسوب به امام جعفر الصادق ( ع ) به نام تفسير الامام جعفر بن محمد الصادق ذكر شده است و آقا بزرگ تهرانى آن را در الذريعه ياد كرده و مىنويسد : « چنين تفسيرى در كتب و فهارس اصحاب ، و علماى اماميه ياد نشده و آنچه كه قريب به ظن است اين تفسير توسط بعضى از اصحاب ائمه عليهم السلام نگاشته شده مانند كتاب بحار العلوم كه منسوب به امام حضرت الصادق ( ع ) است و توسط يكى از اصحاب ائمه عليه السلام تأليف شده » . مؤلف كه يكى از اصحاب ائمه ( ع ) بوده روايات صحيح را جمع نموده است چون ايمان قطعى داشته است كه اين اقوال از ابى عبد الله جعفر الصادق ( ع ) است مستقيما آنها را به امام نسبت داده و از خود نام نبرده است . ولى آنچه مسلم است اكثر اسناد احاديث در تفسير قرآن كريم به امام جعفر الصادق ( ع ) منتهى مىگردد . تصحيح انتقادى قابل توجهى از تفسير امام جعفر صادق به كوشش پل‌نويا در مجموعهء آثار ابو عبد الرحمن سلمى ( گردآوردهء نصر الله پور جوادى ، تهران ، مركز نشر ، 1369 ، 1 / 5 - 63 ) آمده است . منابع : اعيان الشيعه ، 1 / 668 - 669 ؛ تفسير بحر العرفان برغانى ( خطى ) ؛ تفسير عياشى ، 1 / 2 ؛ تفسير