عبد الحسين شهيدى صالحى
328
تفسير و تفاسير شيعه ( فارسى )
طور مبسوط به تفسير سورهء توحيد پرداخته است ؛ 3 ) غاية الافاده فى اسرار الشهادة ، در تفسير و بيان آيهء « شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ . . . » . نسخهء اصل به خط مؤلف در كتابخانهء وى در سبزوار محفوظ است . منابع : الذريعة ، 7 / 47 ؛ گنجينهء دانشمندان ، 5 / 314 ؛ نقباء البشر فى القرن الرابع عشر ، 3 / 1196 ؛ معجم الدراسات القرآنية ، 128 ؛ مفسران شيعه ، 184 . بيان السعادة ، تفسير شيعى به زبان عربى كه عنوان كاملش « بيان السعادة فى مقامات العبادة » و تأليف عارف قرن چهاردهم هجرى حاج سلطان محمد گنابادى ملقب به سلطانعليشاه از اقطاب سلسلهء نعمة اللّهية است . اين اثر دومين تأليف مؤلف است و اساس آن مانند ساير تفاسير شيعى استشهاد به اخبار ائمهء اطهار ( ع ) است ولى در عين حال فقط اقتصار به احاديث نشده ، رموز و اشارات و لطائف عارفانه همراه با بحوث فلسفى نيز در جاى مناسب آن ذكر شده ( التفسير و المفسرون ، 2 / 199 ) در حالى كه از نكات كلامى و احكام فقهى نيز غفلت نشده است . از نظر فلسفى ، مؤلف غالبا از روش ملاصدرا و استاد خويش حاج ملا هادى سبزوارى پيروى كرده است . بهطور كلى اين تفسير از جهات عديده امتيازات خاص خود را دارد كه اهّم آنها عبارتند از : 1 - مؤلف بين آيات قرآنى كه به ترتيب يكديگر واقع شده ، از حيث معنى نيز ارتباط قرار داده است ؛ 2 - همهء آياتى كه مربوط به اصول عقايد و كفر و ايمان است به مقام ولايت تفسير شده و كفر به خدا را غالبا به كفر به مقام ولايت و همچنين ايمان را نسبت به ولايت تعبير و تفسير نموده ، بلكه كلمهء ربّ كه استعمال مىشود دو تعبير براى آن قرار داده : ربّ مطلق كه مقام الوهيت است و ربّ مضاف كه عبارت از مقام ولايت باشد ؛ 3 - موضوعات مشكله و مطالبى كه از نظر كلامى و عرفانى مورد اشكال است ، مانند مسألهء معراج و معاد را كه اختلاف زيادى بين دانشمندان اسلامى در