عبد الحسين شهيدى صالحى

288

تفسير و تفاسير شيعه ( فارسى )

منه كمال الانتفاع الا من اتصف بصفات العارفين . » اين تفسير كه به روش عرفانى نگاشته شده است ، بيش‌تر به تأويل آيات پرداخته است . نيز مسايل كلامى عميق و مباحث عرفانى غامضى را عنوان كرده كه خوانندهء آن بايد به اصطلاحات عرفانى و فلسفى دانا باشد . بعضى از علماى عرفان از مؤلف خواستند كه شرح و تفسيرى جداگانه دربارهء مصطلحات عرفانى اين تفسير بنگارد . او اجابت كرد و كتاب لسان العارفين را در تفسير مصطلحات عرفانى اين تفسير به رشته تحرير درآورد كه در سال 1306 ق در بمبئى چاپ سنگى گرديد ( الذريعة ، 18 / 306 - 307 ، معجم المؤلفين العراقيين ، 3 / 218 ) . اين مىرساند كه اين تفسير در آن هنگام از شهرت بسيارى برخوردار بوده و رواج فراوان داشته است و از توجه خاص و عام برخودار بوده است . مؤلف براى اثبات نظريات خويش كه از مكتب عرفانى خاصى پيروى مىكند ، در تفسير و تأويل آيه بر مشرب خود از نقل روايات گوناگون و متخالف كوتاهى نكرده از اين‌رو گاه روايات به ظاهر متضاد مىنمايند و ديده مىشود كه مفسر هيچ‌گونه تلاشى براى رفع اين تضاد انجام نداده است . استاد ما شيخ آقا بزرگ تهرانى اين تفسير را نديده‌اند و به نقل از كتاب لسان العارفين كه در تفسير اصطلاحات عرفانى اين تفسير است ، در كتاب الذريعه از آن ياد مىكند و مىنويسد : « غنائم العارفين فى تفسير القرآن المبين ، على مذاق اهل العرفان للمولى محمد على بن محمد برغانى . . . ذكره فى اول كتاب لسان العارفين المؤلف فى 1239 ق و المطبوع ببمبئى فى 1306 ق . . . » ( الذريعة ، 16 / 64 ) . همچنين اين تفسير از دايرة المعارف تشيع ، ج 4 در بخش تفسير و تفاسير شيعه كه نويسندهء اين سطور آن را نگاشته ، متأسفانه ، مانند صدها تفسير ديگر شيعى ، به عذر مفصل بودن مقاله حذف گرديده است . مؤلف در پايان اين تفسير تصريح مىكند كه مدت تأليف از صفر سال 1237 ق تا پنج ربيع الثانى سال 1239 ق ( بيست و شش ماه ) بوده