عبد الحسين شهيدى صالحى
217
تفسير و تفاسير شيعه ( فارسى )
محمد حسينى استرآبادى قزوينى اصفهانى معروف به داماد متخلص به اشراق متولد در قزوين و متوفى در ( بئر مجنون ) بين راه كربلا و نجف ، فيلسوف و رياضىدان و شاعر اديب شيعى . تفسير مورد بحث در بيان و تفسير آيات قرآن كريم است كه با مذاق فلسفى و عرفانى خويش به آنها پرداخته است . نسخهاى از آن در كتابخانهء برلين موجود است و نيز نسخهء ديگرى در كتابخانهء هندوستان است كه سيد اعجاز كنتورى در كشف الحجب بدان اشاره نموده است . مير سيد محمد باقر داماد تفسيرهاى ديگرى دارد بدين قرار : 1 ) تأويل المقطعات ، كه در تأويل و تفسير حروف مقطعهء اوايل 29 سوره از قرآن است كه از دير زمان مورد توجه و اختلاف مفسران بوده و هنوز به نتيجهاى نرسيده است . نسخههائى از اين كتاب در دست است ؛ 2 ) امانة الهى ، در شرح و بيان آيهء إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها . . . نسخهاى از اين كتاب در مجلس شوراى اسلامى ( شمارهء 2859 ) موجود است و در 1315 ش به ضميمهء 8 رسالهء ديگر در تهران چاپ سنگى شده است ؛ 3 ) تفسير سورة الاخلاص ، كه بر مذاق عرفانى و فلسفى خود به شرح و بسط سورهء اخلاص پرداخته است . نسخههاى آن در مقدمهء كتاب القبسات شيخ محمود بروجردى ذكر شده است . منابع : اعيان الشيعة ، 9 / 189 ؛ الاعلام ، زركلى ، 6 / 48 ؛ امل الآمل ، 2 / 249 ؛ الذريعة ، 12 / 153 ؛ سلافة العصر ، 477 ؛ رياض العلماء ، 5 / 40 ؛ الروضة النضرة ، 67 ؛ لؤلؤة البحرين ، 132 ؛ كشف الحجب و الاستار اسماء الكتب ، 307 ؛ ايضاح المكنون ، 1 / 109 به بعد ؛ مصفى المقال فى مصنفى علم الرجال ، 90 ؛ معجم المؤلفين ، عمر رضا كحاله ، 9 / 93 ؛ مفسران شيعه ، 148 . تفسير سورهء هل اتى ، از سيد معز الدين محمد ( زنده در 1044 ق ) فرزند امير ظهير الدين محمد حسينى اردستانى مشهور به مير ميران ، حكيم متكلم از علماى شيعه در حيدر آباد دكن . تفسير مورد بحث را به دستور شيخ محمد بن