عبد الحسين شهيدى صالحى

177

تفسير و تفاسير شيعه ( فارسى )

فواتح سوره‌ها و حروف مقطعات بسيار محققانه عينا در تفسير بيان السعادة گنابادى بدون ذكر نام مفسر نقل شده است . منابع : الاعلام ، زركلى ، 4 / 257 ؛ ايضاح المكنون ، 1 / 52 ؛ سبحة المرجان فى آثار هندوستان ، 39 ؛ معجم المطبوعات ، 2 / 1717 ؛ معجم المؤلفين ، عمر رضا كحاله ، 7 / 9 ؛ مفسران شيعه ، 116 ؛ الذريعة 4 / 274 ، 3 / 182 ؛ نزهة الخواطر ، 3 / 105 ؛ هدية العارفين ، 1 / 730 . تفسير كبير ابن متوج بحرانى ، اثر فخر الدين احمد ( م ق 836 ق ) فرزند عبد الله متوّج بحرانى ، از مفسران شيعه . تفسير مورد بحث در يك جلد بزرگ به زبان عربى و شيوهء روائى است كه طى تفسيرهاى شيعى از آن نقل گرديده است . مفسر پس از ذكر آيات قرآن مجيد با درج روايات و احاديث از ائمهء اطهار ( ع ) به تفسير آيات مىپردازد . مفسر رسالهء خود ناسخ و منسوخ را از اين تفسير استخراج نموده است . فخر الدين احمد ابن متوج سه تفسير ديگر نگاشته است : كه از نظر نام آنها با تفسيرهاى جمال الدين ابن متوج مشابهت كامل دارند : 1 ) تفسير صغير ابن متوج ، اين تفسير در يك جلد به زبان عربى و شيوهء روائى است كه مفسر پس از ذكر آيات سلسلهء احاديث و روايات از طريق ائمهء معصومين را ذكر مىكند و اين تفسير تلخيصى است از تفسير كبير خود فخر الدين ابن متوج ؛ 2 ) الناسخ و المنسوخ ابن متوج آيات ناسخ و منسوخ را از تفسير كبير خود استخراج كرده و مجموعا 236 آيه از 64 سورهء قرآن را مورد بحث قرار داده است . اين تفسير از طرف سيد عبد الجليل حسينى قارى مورد شرح قرار گرفته و آقاى دكتر محمد جعفر اسلامى آن شرح را به فارسى ترجمه كرده و حواشى و تعليقاتى نيز بر آن افزوده است ؛ 3 ) النهاية فى تفسير الخمسمائة آيه ، در يك جلد به زبان عربى و شيوهء روائى در بيان پانصد آيه از آيات قرآن و تشريح احكام فقهى آن آيات . نسخه‌اى از اين تفسير در