عبد الحسين شهيدى صالحى

174

تفسير و تفاسير شيعه ( فارسى )

عصر خويش . شيخ آقا بزرگ تهرانى در الذريعة مىنويسد : « . . . تفسير مفسر را نبايستى با تفسير شيخ فخر الدين احمد بن عبد الله بن سعيد بن متوج اشتباه كرد ، علىرغم اينكه هر دو آنان در نام و اسم پدر و شهرت و نسبت به بحرين وجه اشتراك دارند و گاه اين‌گونه شباهتها از نظر مشايخ و شاگردان و تصانيف پيدا مىشود . نسخه‌اى از اين تفسير در كربلا در كتابخانهء سيد نصر الله حائرى معروف به مدرس الطف موجود بود كه امروزه نزد احفاد او در كربلا مىباشد . شيخ جمال الدين بن متوج داراى سه تفسير ديگر مىباشد : 1 ) تفسير صغير ابن متوج ، در يك جلد به زبان عربى است كه با استفاده از روايات و اخبار ائمهء اطهار ( ع ) و احاديث خاندان عصمت و طهارت ( ع ) آيات قرانى را تفسير كرده است ؛ 2 ) الناسخ و المنسوخ ، كه ابتدا با تفسير صغير جمع بوده ولى بعدا آيات ناسخ و منسوخ را جدا كرده و آن را در يك جلد به زبان عربى و به شيوهء روائى تدوين نموده است . و اين تفسير غير از تفسير ناسخ و منسوخ فخر الدين احمد بن عبد الله ابن متوج مىباشد . در الذريعه نسخه‌هاى متعددى از آن معرفى شده است ؛ 3 ) آيات الاحكام ، كه نام ديگر آن منهاج الهداية فى تفسير آيات الاحكام الخمسمائة مىباشد . در اين تفسير كه محققانه تأليف گرديده تبحر و فضل مؤلف آشكار شده است . مفسر 500 آيه از آيات تشريعى را بيان كرده و حكم فقهى آنها را ذكر نموده است . نسخه‌هاى متعددى از اين تفسير موجود مىباشد . منابع : اعيان الشيعه ، 3 / 13 ؛ انوار البدرين ، 70 ؛ الحقائق الراهنة ، 7 ؛ امل الآمل ، 2 / 16 ؛ رياض العلماء ، 1 / 43 ؛ الذريعة ، 4 / 246 ؛ تنقيح المقال ، 1 / 65 ؛ ريحانة الادب ، 8 / 194 ؛ فهرست آل بابويه و علماء البحرين ، 91 ؛ لؤلؤة البحرين ، 177 ؛ معجم الدراسات القرآنية عند الشيعة الامامية ، 4 به بعد ؛ مفسران شيعه ، 109 . كنز العرفان فى فقه القرآن ، اثر شيخ ابو عبد الله شرف الدين مقداد ( م