فضائل القرآن ، اثر ابى بن كعب ( م ح 19 تا 36 ق ) از اصحاب رسول الله ( ص ) و سيد القراء و كاتب وحى از مفسران شيعه . ابن نديم در الفهرست و سيد حسن صدر در تأسيس الشيعه و آقا بزرگ تهرانى در الذريعة ابى بن كعب را اولين مؤلف در علم تفسير فضائل القرآن و فرات كوفى در تفسير خود و سيوطى و شيخ طوسى و ديگران او را در طبقهء اول مفسران از صحابهء پيامبر اكرم ( ص ) مىدانند . صاحب مجالس المؤمنين مىنويسد : « نقل است كه چون آيهء « لَمْ يَكُنِ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ » نازل شد جبرئيل با حضرت رسول ( ص ) گفت : كه پروردگار امر فرموده كه آن را به ابى بن كعب بخوان . پس حضرت اين معنى را به ابى اظهار نمود . ابى از روى خوش‌حالى از آن حضرت پرسيد كه آيا من در عالم بالا و ملاء اعلى مذكور شده‌ام ؟ آن حضرت فرمودند بلى . پس ابى گريهء بسيار كرد . . . » ( ابى بن كعب ، دايرة المعارف تشيع ، 1 / 451 ) . منابع : جز آنچه در جلد اول دايرة المعارف تشيع ص 451 آمده است ، تأسيس الشيعه ، 319 ؛ تفسير فرات الكوفى ، 405 ؛ التفسير و المفسرون ، 1 / 84 ؛ الدرجات الرفيعة فى طبقات الشيعة ، 323 ؛ الذريعة ، 16 / 262 ؛ الفهرست ، ابن نديم ، 39 ؛ مجالس المؤمنين ، 1 / 232 ؛ رجال ، علامهء حلى ، 22 . تفسير ميثم التمار ، اثر ميثم فرزند يحيى تمار ( مستشهد 60 ق ) از بزرگان صدر اول شيعه و از خواص اصحاب حضرت امير المؤمنين على بن ابى طالب ، امام حسن و امام حسين ( ع ) بود . هنگام ورود مسلم بن عقيل به كوفه در زندان بود ، ابن مرجانه در سال 60 ق پس از بريدن زبان و دستها و پاهايش او را به دار آويخت . به همان‌گونه و ترتيبى كه امير المؤمنين ( ع ) خبر داده بود به شهادت رسيد . تفسير را از مولاى خود حضرت امير المؤمنين على ( ع ) فراگرفت و تفسير خويش را به ابن عباس ( م 68 ق ) املاء كرد و به او گفت : سلنى ما شئت من تفسير القرآن فانّى قرأت تنزيله على امير المؤمنين ( ع ) و علّمنى تاويله : هرآنچه خواهى