عبد الحسين شهيدى صالحى

113

تفسير و تفاسير شيعه ( فارسى )

تفسير الكشف و البيان عن تفسير القرآن [ - تفسير ثعلبى ] ، اثر ابو اسحاق احمد ( م 427 ق ) فرزند ابراهيم نيشابورى معروف به ثعالبى يا ثعلبى اديب نحوى لغوى محدث مقرى ، متكلم ، خطيب و از فقهاى زمان خود . ثعالبى تفسير خود را به شيوهء روائى تأليف نموده است و شامل جمله‌اى از اشارات و معانى لطيف و اعراب كلمات و وجوه قرائات و همچنين اخبار و روايات اماميه و فضائل خاندان عصمت و طهارت ( ع ) است . بدين جهت از منابع مهم مفسران شيعه بوده است . چنان كه علامه مجلسى اين تفسير را يكى از مصادر بحار الانوار خود قرار داده است . و نيز حديث معروف « من مات على حبّ آل محمد . . . » را از همان تفسير روايت مىكنند . امروزه چندين نسخهء نفيس از اين تفسير در كتابخانه‌هاى مختلف جهان معرفى مىكنند كه كهن‌ترين اين نسخه‌ها نسخهء ملا محمد صالح برغانى حائرى است كه تمامى فضائل و روايات اين تفسير در حق خاندان عصمت و طهارت را در تفسير خود كنز العرفان نقل نموده است . و از ديگر نسخه‌هاى آن نسخهء كتابخانهء موزهء بريطانيا به‌شمارهء 821 و واتيكان به شمارهء 1394 است . همچنين نسخه‌اى در كتابخانهء مركزى آستان قدس رضوى به‌شمارهء 1242 محفوظ است . و نيز اين تفسير توسط ابو بكر محمد بن الوليد طرطوشى معروف به ابن ابى الدقة تلخيص شده است . دو تفسير ديگر براى ابو اسحق احمد ثعالبى ذكر كرده‌اند كه عبارتند از : 1 ) تفسير ثعالبى ، تفسير مزبور در يك جلد به شيوهء روائى تدوين يافته كه يك نسخه از آن نزد سيد بن طاووس موجود بوده و در كتاب سعد السعود خود از آن بسيار نقل كرده است ؛ 2 ) عرايس المجالس ، در شرح قصص قرآن و به زبان عربى است كه در چند مجلس و هر مجلس در چند باب ترتيب يافته است . از اين تفسير نسخه‌هاى قديمى در كتابخانهء دانشگاه تهران ( شمارهء 83 ) و در كتابخانهء آستان