عبد الحسين شهيدى صالحى
103
تفسير و تفاسير شيعه ( فارسى )
غريب القرآن ، از شيخ ابو الحسن على ( زنده در 377 ق ) فرزند محمد عدوى شمشاطى از علماى شيعه در عصر خويش ، اديب و نحوى مفسر . وى از مردم شهر شمشاط است كه ياقوت حموى آن را واقع در سرزمين شرق شط فرات مىخواند و ابن نديم آن را از شهرهاى مرزى ارمنستان ياد كرده است . وى نخست معلم ابو تغلب بن ناصر الدوله و برادرش بود سپس نديمشان گرديد ، ابن نديم هنگام تأليف الفهرست در ( 377 ق ) مىنويسد كه وى هنوز در قيد حيات است و او را شعارى داراى محفوظات بسيار و روايات زياد نقل كرده است . ابو العباس نجاشى بيش از سى و پنج عنوان از مؤلفات او را كه مجاز به روايت آنها مىباشد ياد كرده است . تفسير مورد بحث در يك جلد به زبان عربى و به شيوهء ادبى است كه به تفسير كلمات و آيات غريب و مشكل قرآن كريم پرداخته است . منابع : الاعلام ، 4 / 335 ؛ الذريعة ، 16 / 48 ؛ رجال ، نجاشى ، 2 / 93 ؛ الفهرست ، ابن نديم ، 254 ؛ معجم البلدان ، 5 / 293 ؛ نوابغ الرواة فى رابعة المئات ، 203 . تفسير ابو على فارسى ، اثر ابو على فارسى حسن ( فسا 288 - بغداد 377 ق ) فرزند احمد فسوى نحوى معروف به ابو على فارسى از نحويين و مفسرين شيعة . شيخ طوسى در تفسير خود التبيان از تفسير مفسر نقل كرده است . همچنين در ساير تفسيرهاى شيعى از تفسير وى كه بر مذاق ادبى و نحوى است نقل شده است . از اين كتاب كه تفسير اصلى ابو على فارسى است نسخهاى وجود ندارد ولى وى سه تفسير ديگر دارد كه يكى الحجة فى القراآت است كه در آن اساس و كيفيت قراآت هفتگانهء قرآن را بحث و تحليل نموده و نسخههاى متعددى از اين كتاب در كتابخانههاى هندوستان و عراق و تركيه و مصر موجود است و ديگرى اعراب القرآن مىباشد كه در مورد اعراب آيات و لغت و نحو و تفسير آيات قرآنى بحث نموده و از اين كتاب - طبق فهرست كتابخانهء الخديويهء مصر - يك نسخه در آن