الميزان « در مورد اين سوره ، احتمال مكى و مدنى بودن مىرود ؛ هر چند سياقش به مكى شبيه‌تر است . » « 1 » البرهان : - « 2 » الاتقان « جمهور بر آن هستند كه مكى است و اين نظر صحيح است . روايت ترمذى و حاكم از جابر بر اين قول دلالت دارد . او مىگويد : وقتى رسول خدا سورهء رحمن را بر اصحابش خواند تا به پايان رسيد ، فرمود : چه مىشود كه شما را ساكت مىبينم ؟ يقينا جنّيان ( بعد از نزول سوره ) بهتر از شما عكس العمل نشان دادند ؛ هيچ « فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ » را بر ايشان نخواندم مگر آنكه گفتند : « پروردگارا ، هيچ نعمتى از نعمت‌هايت را تكذيب نمىكنيم و حمد مخصوص توست » . حاكم گويد : اين حديث ، بنابر شرط شيخان [ منظور شرط نقل حديث توسط بخارى و مسلم در صحاحشان است ] صحيح است و قصهء جن در مكه اتفاق افتاده است . حديثى كه احمد از اسماء بنت ابى بكر در مسندش با سند نيكو آورده ، از اين صريح‌تر است . او گويد : از رسول خدا شنيدم - قبل از آن كه آن حضرت به دعوت علنى امر شود - در حالى كه در جانب ركن نماز مىگزارد و مشركان ( نماز او را مىديدند و سخنانش را ) مىشنيدند : « فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ » . در اين حديث ، دليل بر تقدم نزول سورهء رحمن بر سورهء حجر وجود دارد . » « 3 »

--> ( 1 ) - الميزان ، ج 19 ، ص 97 : « و السورة يحتمل كونها مكية او مدنية ، و ان كان سياقها بالسياق المكى اشبه . » ( 2 ) - تنها در جلد 1 ، صفحهء 281 ، سورهء الرحمن را از كتاب « التنبيه على فضل علوم القرآن » تأليف ابو القاسم نيشابورى ، در عداد سور مدنى آورده است . ( 3 ) - الاتقان فى علوم القرآن ، ج 1 ، ص 33 : « الجمهور على انها مكية ، و هو الصواب ؛ و يدل له ما رواه الترمذى و الحاكم عن جابر ، قال : لمّا قرا رسول اللّه صلى اللّه عليه [ و آله ] و سلم على اصحابه سورة الرحمن حتى فرغ ، قال : ما لى اراكم -