حميد رضا مستفيد / كريم دولتى
19
تقسيمات قرآنى و سور مكى و مدنى ( فارسى )
پيشينهء پيدايش تقسيمات در مصادر شيعى و سنى و اسناد تاريخى ، كلمات « جزء » ، « حزب » و « ورد » به چشم مىخورد و هر چند ، به احتمال قريب به يقين ، معناى لغوى آنها مراد بوده و نه معناى اصطلاحى امروزى ، ظاهرا بعدها كه مسلمانان به دلايل گوناگون خواستند قرآن را به بخشهاى متعددى تقسيم كنند ، همان نامهاى صدر اسلام را بر تقسيمات خود نهادند كه تا به حال نيز اين نامها باقى مانده است . 1 - روايات روايات شيعه در روايات شيعه ، كلمهء « جزء » و « حزب » دربارهء قرآن به كار رفته است ؛ ولى كلمهء « ورد » در مورد قرآن يافت نمىشود . اين كلمه ، يا به معناى نماز است يا ذكر و دعا و مثل اين موارد . الف - اشاره به جزء امير مؤمنان على ( عليه السلام ) در وصف متقين فرموده است : « . . . هنگام شب براى عبادت برپايند و جزء جزء قرآن را آرام و با تأنى و تدبر تلاوت مىكنند . . . » « 1 » در روايت ديگرى آمده است : « حسين بن خالد نقل مىكند كه به امام صادق ( عليه السلام ) گفتم : در چه مدت قرآن را بخوانم ؟ فرمود : آن را در پنج قسمت بخوان و يا در هفت قسمت ؛ ولى نزد من مصحفى است كه به 14 جزء تقسيم شده است . » « 2 » ب - اشاره به حزب « عبد اللّه بن اوفى گفت : شنيدم رسول خدا ( صلى اللّه عليه و آله ) ( دربارهء علايم قيامت ) مىگويد : بر مردم شبهايى خواهد آمد به اندازهء 3 برابر اين شبهاى شما . وقتى آن [ امر ] واقع شود ، نماز گزاران آن را مىشناسند و فردى از شما ( آنها ) بر مىخيزد و حزبش
--> ( 1 ) - نهج البلاغه ، خطبهء 184 ، ص 242 : « . . . أمّا الليل فصافّون اقدامهم تالين لأجزاء القرآن يرتّلونه ترتيلا . . . » ( 2 ) - اصول الكافى ، ج 2 ، ص 610 : « عن حسين بن خالد عن ابى عبد اللّه - عليه السلام - قال : قلت له : فى كم اقرأ القرآن ؟ فقال : إقرأه أخماسا ، اقرأه أسباعا ، أما انّ عندى مصحفا مجزّى اربعة عشر جزءا . »