حاكم در مستدرك نقل مىكند و مىگويد : سند حديث ، بنابر طريق شيخين ، صحيح است ولى شيخين آن را نقل ننموده‌اند « 1 » . 5 - بيهقى مىگويد شيخ ( ره ) مىگفت : پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) بسمله را در ابتداى سوره‌ها قرائت مىفرمود و در موقع قرائت آياتى كه اول سوره نبودند بسمله را ذكر نمىكرد . و اين ، مؤيد همانست كه از ابن عباس نقل شده است و بسمله بر طبق نزول در مصاحف نوشته مىشد ( و اللّه اعلم « 2 » ) . پس نتيجه اين شد كه تعيين سوره بر حسب ابتداء و انتهاء ، در زمان نبى مكرّم انجام مىشده است بنابر اين هر گاه ملاك سوره وجود بسمله باشد عدد سوره‌هاى قرآن 113 سوره مىباشد زيرا سورهء برائت ، چون در اول آن بسمله ذكر نشده ، سوره محسوب نمىشود بلكه بايد آن را جزء سورهء انفال به حساب آورد مگر اينكه گفته شود نبودن « بسم اللّه . . . » در اول آن نه براى اين است كه برائت ، سوره نيست بلكه چون « بسم اللّه . . . » آيه رحمت است با سوره‌اى كه برائت و غضب خدا در آنست مناسب نيست چنانچه در روايت است كه ابن عباس مىگويد : از على بن ابى طالب پرسيدم چرا در اول برائت « بسم اللّه . . . » نوشته نشده ؟ فرمود : براى اينكه « بسم اللّه . . . » امان است و برائت براى شمشير نازل شده است « 3 » . و گاهى هم بر عكس شده و « بسم اللّه . . . » در اثناى يك سوره ذكر گشته كه خيال مىشود دو سوره است مانند سوره ضحى و ألم نشرح ، سوره فيل و ايلاف و ارتباط مضامين ضحى و الم نشرح ، كاشف است از اينكه اين دو ، يك سوره هستند و همينطور سوره فيل و ايلاف و روى همين ملاحظه معروف است كه اينها يك سوره هستند يعنى در ظاهر 4 سوره ولى در حقيقت 2 سوره بيش نيستند چنان كه علامه بحر العلوم در منظومه خود آورده است كه : او الضحى و الانشراح واحدة * بالاتّفاق و المعانى شاهدة كذلك الفيل مع الإيلاف * و فصل بسم اللّه لا ينافى

--> ( 1 ) مستدرك حاكم ، ج 1 ، ص 232 . ( 2 ) سنن كبرى بيهقى ، ج 2 ، ص 43 . ( 3 ) الاتقان ، ج 1 ، ص 67 .