عموم امريست شايع خصوصا از قانون گذاران كه در مراحل اول حكم را به نحو عموم و يا مطلق صادر مىكنند سپس تخصيص و يا تقييد مىكنند . بعلاوه همانطور كه از بعضى از محققين « 1 » نقل شد آيهء « وَ ما كانَ الْمُؤْمِنُونَ . . . » از ابتدا ، نفر را بر جميع مسلمين واجب نكرده بود . اين بحث كه مورد نفى و اثبات قرار گرفته در صورتى است كه مراد از نفر و بيرون رفتن همان رفتن براى جهاد باشد اما اگر مراد از خروج و نفر بيرون رفتن براى زيارت پيغمبر اسلام و تشرف به محضرشان باشد هيچگونه ربطى به جهاد ندارد و قهرا از موضوع بحث نسخ خارج مىگردد و شايد ظاهر آيه نيز همين باشد زيرا ظاهر كلمه « لولا » كه از حروف تحضيض و تحريك است ، بيرون شدن از وطن را لازم مىداند سپس غرض از مسافرت را چنين بيان مىكند كه آنان بروند تا فقه ياد بگيرند و معلوم است كه مسافرت به قصد تفقه و كسب دانش بايد به طرف پيغمبر اكرم باشد نه به طرف جهاد و اخبار زيادى نيز بر مدّعاى ما دلالت دارد كه عبارتند از : 1 - مرحوم سيد هاشم بحرانى از كلينى و او با سند صحيح از يعقوب بن شعيب روايت مىكند كه مىگويد : به امام صادق ( عليه السلام ) عرض كردم : هر گاه بر امام حادثه‌اى رخ دهد مردم بايد چه بكنند . فرمود : چه شده و كجاست كلام خداى تعالى « فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ » . سپس فرمود : افرادى كه در جستجو هستند ( تا زمان نتيجه ) معذورند و نيز افرادى كه در انتظار آنانند معذورند تا مسافرين و اصحاب آنان برسند « 2 » . 2 - و نيز از عبد المؤمن انصارى روايت مىكند كه مىگويد : به امام صادق ( عليه السلام ) عرض كردم : گروهى از پيغمبر خدا ( صلّى اللّه عليه و آله ) نقل مىكنند كه فرموده « اختلاف امت من رحمت است » فرمود : راست مىگويند . پس عرض كردم هر گاه اختلاف امت رحمت باشد بايد اتفاق آنان عذاب باشد فرمود : مراد از حديث چنان نيست كه تو تصور كردى و يا تصور كرده‌اند بلكه مراد از آن ، همان مضمون آيهء « فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ . . . » مىباشد كه گروهى مأمورند كه به خدمت پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) برسند و

--> ( 1 ) تفسير البيان ، ص 251 . ( 2 ) تفسير برهان ، ج 2 ، ص 1171 .