واحدى وادار كرد چون در آن زمان در قرائت قرآن كريم اختلافاتى بين طرفداران قرّاء - مانند ابىّ و عبد اللّه بن مسعود - بروز كرده بود و از سويد بن غفلة نقل شده كه مىگفت : على ( عليه السلام ) فرمود دربارهء عثمان ( در رابطه با قرآن ) فقط خير و خوبى فكر كنيد پس قسم به خدا كارى را كه انجام داد با اطلاع ما بود ، روزى اظهار كرد كه شما دربارهء اين قرائات چه فكر مىكنيد ؟ شنيده‌ام كه بعضىها با قرائتى قرآن را تلاوت مىكند و مىگويد قرائت من از قرائت تو بهتر است و اين نزديك است سر از كفر درآورد ، ما گفتيم تو چه فكرى كردى ؟ اظهار كرد رأى من اين است كه مردم را به قرائت مصحف واحدى وادار كنيم تا اين تفرقه و جدائى از بين برود ، گفتيم : خوبست و رأى تو مورد رضايت است « 1 » . و مؤيد اين مطلب است آنچه از حارث محاسبى نقل شده است ، مىگويد : مشهور بين مسلمانان اين است كه عثمان قرآن را جمع كرد ولى اينطور نيست بلكه او مردم را به قرائت واحدى وادار كرد بر طبق اختيارى كه براى او بود و در حضور عده‌اى از مهاجرين و انصار اين كار را انجام داد چون مىترسيد از اختلافى كه بين اهل شام و عراق رخ داده فساد و فتنه برانگيخته شود « 2 » . جمع على ( عليه السلام ) اما جمع على ( عليه السلام ) به اين معنا است كه آن حضرت قرآن خود را از روى نسخهء پيغمبر نوشت « 3 » و بر طبق روايتى تأويل و تنزيل قرآن را نيز بر آن افزود « 4 » تنزيل يعنى : آنچه قرآن دربارهء آن نازل شده بود ، و تأويل يعنى ، آنچه برگشت جملات و كلام به آن است زيرا على ( عليه السلام ) از همه آگاه‌تر به قرآن بود . و از كلبى نقل شده كه مىگفت وقتى كه رسول خدا رحلت فرمود : على ( عليه السلام ) از خانه بيرون نيامد تا قرآن را به ترتيب نزول جمع آورى كرد و هر گاه مصحف آن حضرت يافت شود داراى علوم زيادى است « 5 » و از محمد بن

--> ( 1 ) الاتقان ، نوع 18 ، ج 1 ، ص 61 . ( 2 ) همين مدرك ( 3 ) التمهيد فى علوم القرآن ، ج 1 ، ص 227 . ( 4 ) التمهيد فى علوم القرآن ، ج 1 ، ص 219 . ( 5 ) التمهيد فى علوم القرآن ، ج 1 ، ص 219 به نقل از « التسهيل لعلوم التنزيل » ج 1 ، ص 4 .