و اشكال ديگر : بنا به گفته شما ، با روايتى كه تصريح داشت كه عثمان سوره‌ها را ترتيب داده است چه بايد كرد ؟ و اين روايت همان است كه قبلا از مسند احمد ، از ابن عباس نقل كرديم كه ابن عباس مىگويد به عثمان گفتم : چه باعث شد كه شما انفال را كه از مثانى است مقارن با برائت كه از مئين است ذكر كرديد و در ما بين آنها « بسم اللّه الرّحمن الرّحيم » ننوشتيد ؟ عثمان در جواب گفت : قصه‌هاى اين دو سوره بهم شبيه بود و پيغمبر اكرم نيز نفرموده بود كه اين سوره ، جزء ديگرى است و من گمان كردم برائت جزء سوره انفال است پس با « بسم اللّه الرّحمن الرّحيم » در بين آنها فاصله قرار ندادم « 1 » . در جواب اين دو اشكال ، ممكن است گفته شود : ( چنانچه گفته‌اند ) ترتيب در قرآنهايى كه جامعين قرآن براى خود تهيه كرده بودند و سوره‌هاى آن را با فكر و ذوق خود مرتب نموده‌اند قبل از آگاهى آنان به امر پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) دربارهء ترتيب بوده و اما پس از آن فرمان ، بايستى در ترتيب سوره متعابعت آن حضرت را بنمايند . و اما در جواب از اشكال دوم گفته مىشود كه : حديث ضعيف است زيرا يزيد فارسى در سند آن واقع شده و يزيد را بخارى از ضعفاء شمرده است و شيخ احمد شاكر در باره اين حديث گفته : حديث ، اصلى ندارد . و بر ضعف سند روايت ، مىافزايد آنچه از ابى هلال نقل شده كه اين شخص كاتب عبيد اللّه بن زياد بوده است و بعلاوه اين حديث از حيث دلالت نيز قاصر است زيرا فقط در دو سورهء انفال و برائت وارد شده نه در جميع سوره‌ها ، پس كسى كه سند حديث را معتبر بداند بايد بگويد : كه ترتيب سوره انفال و برائت ، توسط عثمان شده است و سيوطى چنين گفته است در آنجا كه مىگويد : آنچه دلپذير است اينست كه بگوييم ترتيب جميع سوره‌ها ، توقيفى است الا انفال و برائت چنانچه بيهقى گفته است « 2 » . بنابر مطالب فوق ، بايد بگوييم ، چون سند روايت ضعيف است و عثمان به غير از يك جا كردن نسخه‌ها كارى انجام نداده است پس ترتيب سوره‌ها كلا با فرمان پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) انجام گرفته و ترتيب آيات نيز ، همينطور بوده و تجزيهء سوره‌ها به آيات نيز توقيفى و با امر خدا و رسولش انجام گرفته است .

--> ( 1 ) مسند احمد ، ج 1 ، ص 57 ؛ اتقان ، ج 1 ، ص 62 . ( 2 ) الاتقان ، ج 1 ، ص 65 .