پيامبر [ ص ] ، از اين دو ويژگى مشخّص نماييم ، يعنى آيا يكى از اينها [ نقط يا اعجام ] يا هر دوى آنها ، در خط به كار مىرفته يا خير ؟ ابتدا از انديشهء اعجام آغاز مىكنيم . وضعى كه قرآنهاى [ مصاحف ] نخستين از بىعلامتى داشتند - يعنى تنها شكل حروف را داشتند - موجب طرح انديشهء اعجام در كتاب حاضر شد . اين وضع در صدر اسلام به خاطر نزديكى با نزول وحى و بيان شفاهى و هم صحبت شدن با پيامبر [ ص ] قابل قبول است ، امّا اوضاع بعد آن ، دچار تحول گشت و ماندگارى قرآن - بدون نقطه‌گذارى و اعجام - سرمنشأ اشتباه و غلطهاى فراوانى [ تصحيف ] در قرائت آن گشت . ابو احمد عسكرى [ حسن بن عبد اللّه بن سعيد ] مىگويد : « علت نقطه‌گذارى [ نقط ] قرآن اين گونه روايت شده است كه حدود چهل سال و اندى ، تا زمان عبد الملك بن مروان ، مردم مصاحف عثمان را مىخواندند . چون نادرست نگارى و خطا [ تصحيف ] فراوان گشت و در عراق شايع شد ، حجّاج [ بن يوسف ثقفى ] از كاتبان قرآن خواست تا براى حروف شبيه به هم ، علامتهايى وضع نمايند . گفته مىشود : نصر بن عاصم ، دست به اين كار زد و نقطه‌هاى زوج و فردى را وضع نمود و جاهاى آن نقاط را با قرار دادن برخى بر بالاى حروف و برخى در زير حروف ، متفاوت قرار داد ؛ پس مردم روزگارى خط را به صورت « نقطه گذارى شده » مىنوشتند ولى « نقطه گذارى » هم موجب نادرست‌نگارى مىشد ، لذا اعجام را وضع كردند و پس از نقطه‌گذارى ، اعجام را پىگرفتند « 1 » . سخن عسكرى - به طور كلى - كاشف از حقيقت علتى است كه اقتضا مىكرد ، اين نشانه‌هاى زيادى به كار روند تا متون [ قرآن ] در برابر خوانندگان روشن گردد . هر چند كه عسكرى در تعيين نخستين اقدام كننده به اين امر مهم در تاريخ خط عربى ، قاطعانه سخن نمىگويد ؛ چون روايت مىكند كه اولين كس « نصر بن عاصم » بوده است و حال آن كه در بسيارى از منابع اصلى ، مىبينيم كه اولين كسى كه به اين امر دست يازيد ، ابو الاسود دؤلى بود . كه نصر بن عاصم از وى فرا گرفته است . ابو الاسود نيز در اين خصوص با على [ ع ] مشورت كرد و آن را براى كسى فاش نساخت ، تا روزگار « زياد بن ابيه » كه وى از ابو الاسود خواست تا آنچه را كه دارد ،

--> ( 1 ) ابو احمد ، حسن بن عبد اللّه بن سعيد العسكرى ، شرح ما يقع فيه التصحيف و التحريف ، ص 13 ، اول ، 1963 .