ديباچه از ديرباز كه درونمايه‌هاى پوياى حركت تاريخى اين امّت را شناخته و به ابهاماتى كه در طول قرنها ، اطراف اين حركت را بر گرفته بود ؛ پى بردم ، مسألهء تاريخ قرآن و مشكلات مربوط به آن مرا به خود مشغول ساخته بود به طورى كه مشكلات تاريخى آن زير طبقاتى فشرده و متراكم روى هم مانده و تقريبا نشانه‌ها و مشخصه‌هاى اندكى از آن ظاهر مىگشت كه بسيارى از مردم آن را اساس اين مشكلات به شمار مىآوردند ؛ امّا افسوس ! كسانى كه عبارت « تاريخ قرآن » را مىخوانند ، چه بسا تصور كنند كه مطلب واضح و روشن است ؛ به طورى كه صفحات اندكى دربارهء اين موضوع كه غير محققانه به جنبه‌هاى اين تاريخ روشن و پر حجم مىپردازد ، برايشان كافى است در حالى كه اين تاريخ ، در حقيقت تاريخ شكوفايى اين امّت بزرگ با تمدن جاودانه‌اش مىباشد ؛ گويى تاريخى با اين درجه از اهميت ممكن است ، ساده و بدون ابهام و صرف حوادثى باشد كه در زمان و مكان مشخّصى رخ داده‌اند و زمان و مكان بيانگر تمامى جنبه‌هاى آن مىباشد . مهم‌ترين جنبهء اين تاريخ ، بعد روان شناختى عناصر مختلفى است كه در عرصهء آن وارد شدند ؛ چه مؤمنانى كه پرچم اعتقاد و عقيده را براى دفاع از دين خدا برداشتند و چه ملحدانى كه منكر شايستگى مؤمنان در تحقق هدفشان گشتند و چه