« الكشاف عن حقائق غوامض التنزيل و عيون الاقاويل فى وجوه التأويل » است . از ميان اين مفسّران ، ابو حيان محمد بن يوسف اندلسى ( در گذشته به سال 745 ه . ق . ) « 1 » در « البحر المحيط » مىباشد كه نولدكه دربارهء اين كتاب مىگويد : « كتاب البحر المحيط ، تأليف ابو عبد اللّه محمد بن يوسف بن حيان معروف به ابو حيان همچنان از مهم‌ترين مراجع در قرائتهاى شاذ است » « 2 » . همچنين قرائتهاى شاذ و فراوانى در تفسير « الجامع لاحكام القرآن الكريم » از قرطبى ( در گذشته به سال 671 ه . ق . ) و تفسير « فتح القدير » از امام شوكانى ( در گذشته به سال 1250 ه . ق . ) مىيابيم . دربارهء كتابهاى شواذ به تفصيل سخن گفتيم ، چون مىدانيم ، هيچ كس بدين صورت به آن نپرداخته است از طرفى ما به معرفى اين منابع نياز داريم تا در پرتو آنها به ارزش قرائتهاى شاذ و ميزان دلالت آن بر حقيقت مشكل قرائتها كه در حقيقت مشكل تاريخ قرآن است ، پى بريم . خواننده را به بخش دوم اين اثر يعنى « القرائات القرآنية فى ضوء علم اللغة الحديث » فرامىخوانم تا شايد حقايقى براى او آشكار گردد و افقهاى معرفتى جديدى از اسرار زبان جاودان عربى يعنى زبان قرآن بر او گشوده شود .

--> ( 1 ) ناشر تفسير « البحر المحيط » وفات وى را 754 ذكر كرده كه نادرست است . ابن الجزرى ، غاية النهاية فى طبقات القراء ، ج 2 ، ص 285 . ( 2 ) نولدكه ، تاريخ قرآن ، ج 3 ، ص 228 به بعد .