و كتابهاى قرائتهاى شاذ چيزى از آن را ذكر نكرده‌اند ، هر چند كه ممكن است آن دو حرف از مصحف ديگرى باشد . سالم در سال 12 هجرى قمرى در جنگ يمامه در دوران خلافت ابو بكر « 1 » ، قبل از اقدام به گردآورى قرآن ، به شهادت رسيد ، جنگى كه علّت اصلى چنين اقدامى بود . امّا اين كه گفته مىشود ، سالم ، صاحب مصحفى بوده است ، درست نيست مگر به اين معنا كه نزد او مجموعه‌اى از صحيفه‌ها بوده است كه در آن روزگار پيشين ، آنچه را در حافظه داشته ، گرد آورى كرده است بدون اين كه شكل مصحف به خود بگيرد . ترديد سيوطى در خبر گردآورى قرآن توسط سالم گذشت . هر چند كه ما با سيوطى هم داستان نيستيم كه سالم يكى از گرد آوران قرآن به فرمان ابو بكر بوده باشد چون وفات وى قبل از جمع آورى قرآن توسط ابو بكر بوده است ( 9 ) . و بالاخره مصحف امّ سلمه ( در گذشته به سال 59 ه . ق . ) كه پنج روايت قرائتى را ثبت كرده است . چهار روايت از آن از رسم الخط عثمانى و ديگرى از معناى متن معروف قرآن ، بيرون نيست . منابع ارجاعى ما تنها يك روايت از آن را ذكر كرده‌اند ( 10 ) . اينها ، ده مصحف منسوب به صحابه هستند كه هيچ يك از آنها ، به معناى مصحف نيست بلكه بيشتر به معناى صحيفه‌هايى مىباشند كه - به نظر ما - در مسألهء تاريخ قرآن ، چندان اهميتى ندارند ، به ويژه وجوهى كه در آنها آمده است ، در مصاحف مهم يعنى مصحفهاى ابن مسعود ، ابىّ ، على [ ع ] و ابن عباس هم آمده است . شايد گمان رود كه ما از ارزش آنچه كه در اين مصاحف آمده و با رسم الخط مصحف عثمانى مخالفت داشته كاسته‌ايم ، امّا اين مسأله به ذهن ما خطور نكرده است بلكه اين مسأله از جنبهء ديگرى است كه در مورد قرائتهاى شاذ مىباشد كه در جاى خود از آن سخن خواهيم گفت . اين مسأله در باب حروف هفتگانه و در فصل قرائت به معنا بررسى كرده‌ايم . در بحث و بررسى ابن مسعود و ديگران باز به آن اشاره خواهيم كرد . نكته‌اى كه باقى ماند و بايد به آن اشاره كنيم ، اين است كه كتابهاى زيادى در گذشته ، پيرامون مصاحف نوشته شده است كه ابن نديم آنها را ذكر كرده و آرتور جفرى در مقدمهء

--> ( 1 ) محمد بن سعد ، الطبقات الكبرى ، ج 3 ، ص 88 .