مشكل مصاحف مشكل متن قرآنى به واسطهء كار عثمان پايانى قطعى نيافت ، بلكه اين كار سنگ بناى استقرار در تاريخ قرآن گشت . هر قرائت كه با رسم الخط عثمان هماهنگ بود ، قرائت آن جايز و هر چه با آن مخالفت داشت ، رها مىگشت . لذا مردم صحيفه‌هايى كه در دست داشتند ، سوزاندند ، امّا نمىتوانستند وجوه مختلفى را كه از صحابه و كسانى كه از صحابه برگرفته بودند ، بسوزانند ، لذا مسألهء اين وجوه قرائتى خارج از اجماع امّت ، در چارچوب روايت و بيان شفاهى باقى ماند و هر كس كه اين وجوه را طالب بود ، آنها را از دهان حافظان ، گاهى به پنهانى و گاهى به آشكارا ، مىگرفت . شكى نيست كه تاريخ شاذ در قرائت قرآن ، به وجود مصحفى نمونه [ امام ] باز مىگردد و به مجرّد وجود اين مصحف ، قرائتهاى ديگر كه با آن مخالف بوده‌اند ، صبغهء خروج از رسم الخط آن و شذوذ از متن آن پيدا كردند . چه بسا اصطلاح « شذوذ » در آن روزگار مشهور نبود امّا احساس مردم نسبت به آن به تدريج به تبع موفقيّت تصميم عثمان و شهرت آن در شهرها ، تجسم مىيافت . شايد سرآغاز اين احساس در حديث ابن مسعود ، قبل از خرسندى به كار عثمان و اجماع مسلمانان باشد كه به مردم كوفه گفته است كه دست از مصاحفى غير از مصحف خودش بردارند « 1 » .

--> ( 1 ) ابن ابى داوود السجستانى ، المصاحف ، ج 1 ، صص 16 - 17 .