شرايط دو نقيض از چه معنى آيد هشت ؟ * چو اعتبار كنى شرطها يكان به يكان نقيض مطلق عامى چرا بود دائم * چه راستى و دروغ آيد اندر اين و در آن ؟ چه چيز منطق و موضوع وى به حدّ و به رسم * به علم نسبت او يا به آلت و ميزان ؟ مقدّمات معدّ نتيجه يا علل‌اند * به گاه تأليف اندر خواطر و اذهان اگر معدّ و معين‌اند نفس را نه علل * چه چيز علّت جز اين معدّ و اين اعوان ؟ و گر به خود علل‌اند و نتيجه معلول است * چه حاجت است بدين اقتران و مقترنان ؟ و گر به صورت اين اقتران شوند و علل * چه چيز آنكه كند نفس را معدّ و معان ؟ نخست منطق بود است يا علوم نظر ؟ * كاين چو ميزان و آن چو مال و سود و زيان اگر نخست ترازو نهى كه بود به كار * چو مال و مايه نبود اين سخن بود هذيان و اگر نخست علوم نظر نهى و از او * گرفته منطق ، گفتند اين چنين ، نه چنان پس ار چنين شمرى آن علوم را به چه چيز * درست گردد بىآلت و بيان و ضمان القسم الثانى فى الطبيعيات تو اى طبيعى پاسخ دهم سؤالى چند * اگرت مايهء علم است و هم طلاق لسان « 1 » اگر طبيعت را حدّ و مبدأ و حركت * نهى و هست همين حدّ فيض سمع كيان چو هست معنى اين حدّ قوّت فاعل * سكون چه بايد در حدّ گوهرچينان ؟

--> ( 1 ) . اصل : از طلاق و لسان .