قطب الدين محمود بن ضياء الدين مسعود الشيرازي
787
درة التاج ( فارسى )
كى ممتنع شود ايجاد جسم به صورت . - بس جسم را بواسطهء جسمى نيابند « 1 » و نه بنفسى نيز - از آن روى كى او نفس است ، - جه نفس ازين حيثيّت فعل نكند الّا بواسطهء جسم ، جنانك گذشت ، بس جسم « 2 » بعقل يابند ، يا عقل مطلق ، يا عقل ببعضى اعتبارات . و از وجوهى كى دالّ است بر آنك جسم افادت وجود [ ( جسمى ) ] ديگر نكند آنست : كى اگر جنين بوذى هيولى جسمى كى او علّت است متقدّم باشذ بر جسميّت او ، و « 3 » هيولى معلول مشارك « [ است ] » در نوع مر هيولى علّت را ، و وقوع هيولويّت « 4 » بريشان هر دو ( بوذ ، و ) بتواطوء است - نه تشكيك ، و غير آن ، و لازم آيذ كى هيولى معلول متقدّم باشد بر جسميّت علّت ، - بس معلول بر علّت مقدّم شود « 5 » ، و اين محال است . و اگر فلكى از افلاك - يا عنصر [ ( ى ) ] ايجاد فلكى ديگر كند - يا عنصرى : يا حاوى ايجاد محوىّ كند ، يا محوىّ ايجاد حاوى ، و هر دو قسم باطل است . امّا اوّل : به جهت آنك از جسم فعلى صادر نشود الّا جون شخصى معيّن گردذ ، - جه طبيعت نوعى تا « 6 » جنين نباشذ در خارج موجود نباشذ بس علّت وجود غير نباشذ ، و حال معلول « 7 » با وجود علّت امكان است ، جه معلول را وجودى و وجوبى « 8 » نباشذ الّا بعد از وجود علّت - و وجوب او ، نه با « [ ا ] » يشان ، و وجود محوىّ و عدم خلأ در حاوى هر دو معاند ، نه معيّت مصاحبت اتّفاقى ، بل معيّتى مانع از انفكاك احدى ازيشان از آن ديگر ، جه ايشان متخالف « 9 » نيستند در وجوب ، و امكان ، بر وجهى كى انفكاك ايشان ممكن باشذ ، و تصوّر يكى نمىتوان كرد الّا با تصوّر ديگر [ ( و ) ] تشخّص حاوى علّت ، و همجنين وجود او ، و وجوب « 10 »
--> ( 1 ) - نباشذ - اصل . ( 2 ) - بجسم - م . ( 3 ) - ازو - اصل : ( 4 ) - هيولت - اصل - لويت - ط - مب . ( 5 ) - نشود - م . ( 6 ) - ما - اصل - با - م . ( 7 ) - معلوم - اصل . ( 8 ) - وجودى - ط - مب ( 9 ) - متحالف - اصل - ط . ( 10 ) - اصل - م - ط : و ندارد - ط : وجود .