قطب الدين محمود بن ضياء الدين مسعود الشيرازي

72

درة التاج ( فارسى )

در تصنيف اين قطب درّة التّاج مورد استفاده بوده ، بخصوص كه عنوانات فصول آن كتاب به شرحى كه از كشف الظنون « 1 » و فهرست كتابخانهء خديويهء مصر بدست مىآيد ، با اين قطب درّة التّاج مطابق است ، و نسخهء خديوى هم بسال 686 كتابت شده است « 2 » . در كشور ما زبان رائج علمى لغت تازى بوده ، و دانشمندان پارسى زبان به خواندن و نوشتن و مراجعهء نوشته‌هاى فارسى توجه نداشته‌اند ، ازين رو كتابهاى پارسى كه حاشيه و شرح شده باشد كميابست ، بخصوص مثل درّة التّاج - كه كتابى پر حجم ، و هميشه كم نسخه بوده ، و به همين سبب در متون كتب علمى گمنامست ، مع الوصف بر كتاب حاضر محمد رضا بن عبد المطلب التبريزى ( متوفى بسال 1108 ) « 3 » و شايد غير او هم حاشيه نوشته ، و از اينجا تاييد مىشود اينكه كتاب همواره مورد علاقهء دانشجويان و مطمح نظر دانشمندان بوده است . وصف نسخ و تصحيح كتاب اما تصحيح كتاب بدين گونه انجام گرفته - كه متن حاضر با مراجعه بپنج نسخه تصحيح شده است ، 1 - نسخه اصل متعلّق بدانشمند معظم جناب آقاى تقوى رئيس ديوان كشور كه بسى نفيس ، و قديمترين نسخهء كامل كتاب است « 4 » كه تا به حال بدست مانده ، و به همين جهت از ساير نسخ درست‌تر است ، ولى مع ذلك در بعضى مواضع افتادگى دارد ، هر چند اين افتادگى بسيار كم و محدود است ، و در هيچ جا از صفحه تجاوز نمىكند ، نقطه‌گذارى نسخه در هم و بىمورد ، مراكز حروف هم اغلب مشتبه مىشود ، و با كمك نسخ ديگر بايد قراءت نمود ، نسخهء مزبور را بمنزلهء نسخهء اصل تلقّى كرديم و آن را عينا متن قرار داديم .

--> ( 1 ) - ج : 2 ص 534 . ( 2 ) - نگاه كنيد به فهرسة الكتب الفارسية و الجاوية بالكتبخانه الخديوية 1306 ص 426 ( علم التصوف الفارسى ) . ( 3 ) - نگاه كنيد بدانشمندان آذربايجان ص 332 ، بنقل از رياض الجنه . ( 4 ) - زيرا نسخهء ديگر كتاب كه خطّ مصنّف در پشت برگ اوّل آن ديده مىشد ، و نسخه اصل بشمار مىآمد ، به نظر اين ضعيف رسيده ، ولى آن نسخه بيش از نيمهء اول كتاب نبود ، باواسط فنون رياضى بيش نمىرسيد .